Φωνή στη γη, φωνή στον ουρανό

Μαρία Ιορδανίδου

«Η Λωξάντρα»

Της Αγίας Βαρβάρας ανήμερα, στις αρχές του Δεκέμβρη, την πιάσανε οι πόνοι την Κλειώ. Ήταν απόγεμα και η Λωξάντρα είχε λιμπιστεί αντσούγες και είχε στείλει τον Ταρνανά να της αγοράσει απ’ το μπακάλη. Κάθουνταν στο παράθυρο της τραπεζαρίας και τον περίμενε, όταν άξαφνα άκουσε το Γιωργάκη να τρέχει και να φωνάζει:

― Πάω να φέρω τη μαμή!

Ένα «κρακ» ένοιωσε μέσα της η Λωξάντρα και ύστερα τρεμούλα.

― Σπάσανε τα νερά; φώναξε.

Αλλά ο Γιωργάκης είχε φύγει.

Βγήκε τρεχάτη ν’ ανέβει πάνω, και αντίς απάνω βρέθηκε στην κουζίνα με τον κόπανο στο χέρι. Είχε μπροστά της το γουδί της σκορδαλιάς άδειο και το κοπανούσε και μουρμούριζε:

― Να μην ακούσω τις φωνές, Παναΐα μου, να μην τις ακούσω.

― Καλέ Λωξάντρα, τι κοπανάς εκεί; Τρελάθηκες; είπε η Ελεγκάκη μπαίνοντας στην κουζίνα βιαστικά. Καλέ το νερό βάλε να βράσει. Γέννα έχουμε!

Ντράπηκε η Λωξάντρα και καμώθηκε πως δεν ήξερε πως άρχισαν οι πόνοι.

Μπήκε το νερό στη φωτιά και έβρασε, και ξανάβρασε, και ξανάβρασε, και όλη τη νύχτα έβραζε ώσπου ξημέρωσε, και η Κλειώ ακόμα δεν είχε γεννήσει.

Η Κλειώ απάνω, φωνή στη γη, φωνή στον ουρανό.

Μπρούμυτα η Λωξάντρα στην κάμαρά της, μπροστά στο εικονοστάσι τάζει. Τάζει στην Μπαλουκλιώτισσα, χτυπά το κεφάλι της στο πάτωμα. Όλο της το αίμα έχει ανέβει στο κεφάλι της. Χτυπούνε τα μηλίγγια της, το πρόσωπό της είναι μελανό.

Και άξαφνα:

― Έλα πάμε.

Ανοίγει το εικονοστάσι και βγάζει από μέσα τη Μπαλουκλιώτισσα.

― Πάμε.

Σαν μπήκε η Λωξάντρα στο δωμάτιο βαστώντας την εικόνα, η Κλειώ είχε κλεισμένα τα μάτια της και ήτανε εξαντλημένη. Οι πόνοι είχαν σταματήσει.

― Βγάλ’ τους όλους έξω, λέει η Λωξάντρα στη μαμή, και κλείδωσε την πόρτα.

Ακουμπά την εικόνα πάνω απ’ το κεφάλι της λεχούσας:

― Κλειώ, Κλειώ, η Μπαλουκλιώτισσα είναι απάνω απ’ το κεφάλι σου. Τη νοιώθεις; Μπρος, τάξε.

Κούνησε η Κλειώ τα χείλια της και η Λωξάντρα κατάλαβε πως τάζει το μαργαριτάρι της. Τότες η Λωξάντρα έδεσε δυο φασκές του μωρού στα κάτω κάγκελα του κρεβατιού, έδωσε τις άκρες τους στα χέρια της Κλειώς, και της λέει «Τράβα».

― Ακούς τι σε λέω; Να, τώρα που θα ξανάρτει ο πόνος – γιατί θα ξανάρτει, δε γένεται,- τράβα και σφίξου. Περίμενέ τονα, γιατί χωρίς το μεγάλο πόνο δεν ελευτερώνεσαι. Μην τον αποφεύγεις. Παρακάλα νάρτει για να ελευτερωθείς. Και άμα έρτει μην ξεφωνίζεις σαν την τρελή, στα μπόσικα, μην τον σκορπάς στον αέρα, κατάπιε τον στα σωθικά σου και σπρώξ’ τονα και βγάλ’ τονα από κάτω, μαζί με το παιδί!

»Έτσι μπράβο… άλλη μια. Μπράβο: Τράβα τις φασκές. Μούγκριζε, μη φωνάζεις. Άφεριμ. Τώρα ησύχασε.

Και σκουντώντας τη μαμή με τον αγκώνα της:

― Άντε μωρή εσύ από κάτω να πιάσεις το παιδί, έρχεται!

― Έρχεται! φωνάζει η Λωξάντρα. Μπράβο, Κλειώ, έρχεται.

Οι φωνές της Κλειώς τώρα πια δεν ακούονται, φωνάζει η Λωξάντρα.

― Άαααχ! Άαααχ!

Και σε λίγο ένα μεγάλο «Αχ», που θα ακούστηκε ως το Γαλατά Σεράι, και η Λωξάντρα σωριάστηκε στο πάτωμα.

― Κορίτσι! είπε η μαμή.

Μαρία Ιορδανίδου





«Η Λωξάντρα»

Πού ήθελες να τα ξέρει όλα αυτά;

Μαρία Ιορδανίδου

«Η Λωξάντρα»

Το αυγουστιάτικο παπάκι τρώγεται ωραία με τη μπάμια. Είναι αμαρτία να περάσει ο Αύγουστος και να μη φας παπάκι με τη μπάμια.

Παραμονή της Παναγίας η Λωξάντρα πήρε παπάκια να ψήσει με τις μπάμιες, και παρ’ όλη της την κούραση κατέβηκε μόνη της στην κουζίνα να τα καψαλίσει. Ήτανε κουρασμένη γιατί την παραμονή είχε εφοδιαστεί με τα χειμωνιάτικα καύσιμά τους. Γέμισε την αποθήκη της ξυλοκάρβουνο, έφερε και τους Κούρδους να κόψουν και να θηκιάσουν τριάντα τσεκιά ξύλα για τις σόμπες.

Όπως ο γαλατάς στην Πόλη ήτανε Σλάβος, ο ψαράς Αρμένης, ο φούρναρης Ηπειρώτης, έτσι και ο ξυλοκόπος ήτανε Κούρδος. Γι’ αυτό και η Λωξάντρα φώναξε τους «Κιούρτηδες» να κόψουνε τα ξύλα της. Πρωί – πρωί, στη μέση του δρόμου, μπροστά στο σπίτι της, άδειασαν τριάντα τσεκιά από κορμούς δέντρων και έφτασαν οι Κούρδοι, κάτι χεροδύναμοι γίγαντες με βράκες και μαντίλια δεμένα γύρω απ’ το φέσι τους, με αστραφτερούς μπαλτάδες ακονισμένους καλά, να κόψουνε τα ξύλα. Μερακλήδες ήτανε οι Κούρδοι στους μπαλτάδες τους. Ακόμα και στο χωριό του μέσα στο Κουρδιστάν, ο Κούρδος ποτέ δεν αποχωρίζουνταν το μπαλτά του, και όταν έφευγε να ξενιτευτεί του έδινε η μάνα του το μπαλτά στο χέρι όπως η Σπαρτιάτισσα έδινε στο γιο της την ασπίδα. Όταν ο Κούρδος έφτανε σε ηλικία δεκατεσσάρων – δεκαπέντε χρονών και άρχιζε να νιώθει τις πρώτες λαχτάρες της νεότητας, δεν έπαιρνε λουλούδια στο χέρι του, αλλά το μπαλτά του έπαιρνε στον ώμο και γύριζε μέσα στους μαχαλάδες φωνάζοντας: «Ντερτίμ βαρ, ντερτίμ!», δηλαδή: «Καημό έχω, καημό!» και κοίταζε ένα γύρο στα καφασωτά παράθυρα. Η κοπέλα που δέχουνταν την πρότασή του έπρεπε ν’ ανοίξει το παράθυρο και να του απαντήσει: «Ντερτινέ κουρμπάν αλούρουμ!» δηλαδή: «Στο ντέρτι σου θυσία γίνουμαι». Τότε ο γαμπρός έμπηγε το μπαλτά του στην πόρτα της νύφης λέγοντας: «Μπέντε μπαλταΐ μπουρντά βουρούρουμ», δηλαδή: «Κ’ εγώ το μπαλτά μου εδώ τον χτυπώ». Πήγαινε ύστερα σπίτι και έστελνε τη μάνα του να του φέρει πίσω το μπαλτά και μ’ αυτή την ευκαιρία να γνωριστεί με τη νύφη.

Τέτοια σημασία είχε για τον Κούρδο ο μπαλτάς. Και προτιμότερο ήταν να βρίσεις τον Προφήτη του, παρά να πεις κακό για το μπαλτά του.

Η Λωξάντρα τους Κούρδους τους φοβόταν, όπως φοβόταν και τους Τούρκους. Όταν όμως τους φώναζε να κόψουνε τα ξύλα της – α! όλα κι όλα!- γάντια μαζί τους δεν έβαζε.

― Κακόν – καιρό – να – μην – έχεις, κιοπόγλου κιοπέκ¹! ξεφώνιζε κουνώντας πάνω απ’ το κεφάλι του Κούρδου ένα κούτσουρο. Το βλέπεις αυτό; Χωρεί, μωρέ, μέσα σε σόμπα αυτή η ξυλάρα;

Πολύ δεν είχε να πει και τίποτα να θίξει το μπαλτά του. Και όμως, οι Κούρδοι μαζί της δεν κακοφανίζουνταν, έκαναν όλα της τα χατίρια. Της θήκιαζαν τα ξύλα μέσα στις αποθήκες της και ο αποχαιρετισμός το βράδυ ήτανε πάντα πολύ εγκάρδιος με τα σχετικά γκιουλέ – γκιουλέ² και τις αμοιβαίες ευχές για ένα καλό χειμώνα και τα μπαξίσια και τα δεματάκια: «Παρ’ το αυτό για το παιδάκι σου και κείνο για τη γυναίκα σου», και τα ρέστα.

Το βράδυ, κουρασμένη η Λωξάντρα έπεσε να κοιμηθεί και όλη την νύχτα έβλεπε στον ύπνο της μπαλτάδες και κρέατα ωμά και κάτι τέτοια σαρδανάπαλα πράματα. Το απέδωσε στις εντυπώσεις τις χτεσινές και δεν έδωσε σημασία. Είπε, μόλις ξύπνησε: «Ο Ιησούς Χριστός νικά», και κατέβηκε στην κουζίνα να τσουρώσει τα παπάκια. Πού ήθελες να ξέρει η έρημη τι τους περίμενε; Που ήθελες να ξέρει πως η Συνθήκη που είχε υπογραφεί εδώ και δεκαοχτώ χρόνια στον Αι-Στέφανο είχε αναθεωρηθεί και ξανά αναθεωρηθεί, και πως η Βουλγαρία έγινε αυτόνομη ηγεμονία, η Ρουμανία και το Μαυροβούνι κηρύχτηκαν ανεξάρτητα, η Ρωσία πήρε το Καρς, το Αρδαχάν και το Βατούμ, η Αγγλία πήρε την Κύπρο, η Ελλάδα τη Θεσσαλία και μέρος απ’ την Ήπειρο, ενώ οι Αρμεναίοι δεν πήραν τίποτες απ’ όσα τους τάξανε, και άρχισαν γι’ αυτό να επαναστατούνε, και ο Σουλτάν Χαμίτ ξεσήκωσε το λαουτζίκο στο πόδι, κουβάλησε Κούρδους με μπαλτάδες απ’ το Κουρδιστάν και οργάνωσε σφαγή των Αρμεναίων μέσα στους δρόμους της Πόλης, χρονιάρα μέρα, παραμονή Δεκαπενταύγουστου; Πού ήθελες να τα ξέρει όλα αυτά;

1. Σκύλου γιε.

2. Με το καλό.

Μαρία Ιορδανίδου

«Η Λωξάντρα»

Ένα μπούγιουρουν να μην τους πει;

Μαρία Ιορδανίδου

«Η Λωξάντρα»

Έπεσε ο κόσμος με τη φασαρία του πολέμου και άφησε την έγνια της Λωξάντρας. Ησύχασε το κεφάλι της. Όχι που ο κόσμος εκείνη την εποχή σκοτίζουνταν και πολύ για τα πολιτικά. Και άλλοι πόλεμοι γίνανε, όμως κανείς δεν πήρε χαμπάρι. Να, τότες με τον Κριμαϊκό. «Τι έκανε, λέει; Πόλεμος; Πού είναι ο πόλεμος; Για καλό μας είναι ή για κακό μας;» Αν ήταν για καλό μας, «Δόξα σοι ο Θεός», αν ήταν για κακό μας, «Φύλαξε, Παναΐα μου, την Πόλη σου από τ’ αγαρηνά σκυλιά. Σουλτάνα, τρέξε ν’ ανάψεις την καντήλα.» Ποιος πήρε χαμπάρι πως στην Κρήτη ξέσπασε επανάσταση και πως η χρεοκοπημένη Οθωμανική Αυτοκρατορία με δυσκολία την κατάπνιξε; Όταν ανατράπηκε και δολοφονήθηκε ο Σουλτάν Αζίζ, Λωξάντρα τόμαθε τυχαία. Ένα βράδυ, ύστερα απ’ το φαγητό, του ήρθε του Δημητρού η όρεξη να καπνίσει απ’ τον καπνό που είχε στο πήλινο βάζο που ήταν πάνω στο τραπέζι στο χαμηλό ονταδάκι.

― Φέρε με, Λωξάντρα μου, είπε ο Δημητρός, το κεφάλι του Σουλτάν Χαμίτ να στρίψω τσιγάρο. (Έτσι σαν κεφάλι ήτανε εκείνο το βάζο.)

― Του Σουλτάν Αζίζ θέλεις να πεις, είπε η Λωξάντρα.

― Σους, μίλα πιο σιγά, είπε ο Δημητρός και της διηγήθηκε πως ο Σουλτάν Αζίζ δεν είχε πια κεφάλι, του το κόψανε˙ πως ο διάδοχός του, ο Σουλτάν Μουράτ, τρελάθηκε, λέει, (θες πίστεψ’ το, θες μην το πιστεύεις,) και πως Σουλτάνος τώρα ήταν ο αδελφός του Μουράτ, ο Αβδούλ Χαμίτ, που κακό-χρόνο-νάχει.

― Σους, μπρε! Τρελάθηκες και ξεφωνίζεις έτσι;

Δεν σκοτίζουνταν τότε στην Πόλη ο κόσμος για τα πολιτικά, γιατί οι σουλτάνοι, έτσι κ’ έτσι, κάναν ό,τι θέλαν και κανένα δε ρωτούσαν. Οι Ρωμιοί είχαν αποκτήσει αρκετά προνόμια. Κάτι με την προστασία της Ρωσίας, κάτι με την προστασία του Γλάδστωνα, κατάφερναν με την καπατσοσύνη τους να ζουν και να πλουτίζουν και να κατακυριεύουνε τη γη.

Στρατιωτική θητεία δεν κάνανε, γιατί οι Τούρκοι φοβούνταν να τους δώσουν όπλο στα χέρια. Με καμιά πενηνταριά γρόσια γλίτωναν τη θητεία, και αν δεν ανακατεύουνταν στα εσωτερικά της χώρας, αν δεν είχαν πολύ πάρε-δώσε με Τούρκους και τούρκικες υπηρεσίες και δικαστήρια, αν ήξεραν να λαδώνουν χούφτες, η δουλίτσα τους γίνουνταν. Δηλαδή, κάτω απ’ την τυραννία του Χαμίτ, δεν μπορεί να κανείς να πει πως ο τούρκικος λαός ήτανε πιο ελεύθερος από τη ρωμιοσύνη. Γι’ αυτό όλες εκείνες οι εθνικότητες ζούσανε αρμονικά. Αν δεν τους φούντωναν τα μυαλά, τι είχε να μοιράσει η Λωξάντρα με το φουκαρά τον αυγουλά και με τον έρημο το μπεχτσή;

Και έτσι, ορόσημα του χρόνου εκείνη την εποχή δεν ήταν τα πολιτικά γεγονότα, αλλά οι γάμοι, οι γεννήσεις, οι σεισμοί, καμιά φορά και «κείνο το μελιτζανί φουστάνι»… Όμως αυτή τη φορά η υπογραφή της Συνθήκης του Αγίου Σταφάνου έμεινε χαραγμένη στο μυαλό της Λωξάντρας, γιατί κατέβασε το σαμοβάρι που τους είχε φέρει ο καπτάν Γκίκας απ’ την Οντέσσα και το γυάλισε, το ετοίμασε, τι ξέρεις; Μπορεί και να μπαίνανε και στο Μακροχώρι οι Ρώσοι. Ένα τσάι να μην τους κάνει τους ανθρώπους; Ένα μπούγιουρουν να μην τους πεί;

Μαρία Ιορδανίδου

«Η Λωξάντρα»

Κοιμήσου, κ’ εγώ στην πόρτα σου αγρυπνώ

Μαρία Ιορδανίδου

«Η Λωξάντρα»

Αλήθεια τότε η Πόλη ήταν γεμάτη σοκακόσκυλους. Κάτι καλοκάγαθα κοπρόσκυλα, προικισμένα με αφάνταστη γονιμότητα. Και ποιος τολμούσε να βάλει χέρι για να τα εμποδίσει να πολλαπλασιάζονται; Αμαρτία! Τα προστάτευε ο Σουλτάνος που ήτανε «πονόψυχος». Καμιά ξένη μειονότητα στην Τουρκία δεν απολάβαινε τέτοια προνόμια που είχανε οι σκύλοι.

Ζούσαν οι σκύλοι κοπάδια – κοπάδια, και ο κάθε μαχαλάς είχε το κοπάδι του. Τους άσπρους, τους μαύρους, τους ασπρόμαυρους, τα περσινά κουτάβια, τα φετεινά κουτάβια, τον αρχηγό του κοπαδιού, το διάδοχο και αντίζηλό του, την ωραία του μαχαλά, τον τυχερό, τον αδύνατο… κλπ.

Τα σύνορα του κάθε μαχαλά τα είχανε καθορίσει μόνοι τους οι σκύλοι. Καμιά φορά, από ερωτικά κίνητρα γινόντανε και παραβάσεις. Όμως τον παραβάτη τον τιμωρούσανε σκληρά οι σκύλοι του ξένου μαχαλά, τον τιμωρούσαν και οι σκύλοι του δικού του κοπαδιού, αν κατόρθωνε να γυρίσει σώος στο μαχαλά του.

Μόλις έφτανε στα σύνορα, η καταδίωξη των ξένων σταματούσε και τον παραλάβαινε ο αρχηγός του δικού του κοπαδιού.

― Αλτ! πού πας;

― Γυρίζω στον τόπο μου.

― Τις μυρωδιές σου!

Σιγή. Όλο το κοπάδι βαστάει την ανάσα του. Είναι η στιγμή που χτυπούνε τα ταμπούρλα του θανάτου. Ο κάθε αντίπαλος έχει χωμένη τη μύτη του στα πισινά του αλλουνού, στα πιο ευπρόσβλητα μέρη του σώματός του. Πόλεμος νεύρων. Όποιος δειλιάσει και κατεβάσει πρώτος την ουρά χάθηκε.

Και άξαφνα οι μυς αρχίζουνε να χαλαρώνουνε. Αρχίζουν να σαλεύουν οι ουρές τους. Δίνουν τα πισινά ποδάρια δυο θριαμβευτικές ξυσιές στη γη, και ελευθεροκοινωνεί ο αποστάτης.

Και τότες πια αρχίζουν οι υποδοχές και τα σάλτα χαράς και τα ραντίσματα των τοίχων. «Άξιος! Άξιος!»

Επειδή αυτοί οι σκύλοι δεν είχανε αφεντικό, αγαπούσανε τον κόσμο όλο και ήταν ευτυχισμένοι. Αφοσιώνουνταν όμως στον αρχηγό του κοπαδιού, και ο αρχηγός του κοπαδιού αφοσιώνουνταν στη Λωξάντρα του μαχαλά.

Άνθρωπο δε δάγκωναν ποτέ τους. Γάβγιζαν τους τουλουμπατζήδες του ξένου μαχαλά. Γάβγιζαν τον Εβραίο τον παλιατζή και το ζητιάνο. Ούρλιαζαν όταν ο μπεχτσής διαλαλούσε πυρκαγιά και καμιά φορά γάβγιζαν δίχως λόγο στην πόρτα του πιο αγαπημένου τους σπιτιού. Μα εκείνο δεν ήταν καθαυτό γάβγισμα, ήταν ένα Γαπ! Γαπ! που έβγαινε βαθιά μέσα απ’ το στήθος σαν ξεχείλισμα ευγνωμοσύνης και λατρείας.

Ήταν και νταηλίκι. «Κοιμήσου, κ’ εγώ στην πόρτα σου αγρυπνώ», και ράντιζαν τον τοίχο.

Μαρία Ιορδανίδου

«Η Λωξάντρα»

Για να πάρει πίσω την καρδιά της Ευτέρπης

Μαρία Ιορδανίδου

«Η Λωξάντρα»

Η Ευτέρπη είχε πάρει το χοντροκόκαλο σκαρί της Σαλαμάντρας και της έμοιαζε πιο πολύ από την ίδια της την κόρη. Σ’ ένα πράμα μόνο δεν της είχε μοιάσει: στην προκοπή και στην πάστρα. Τα καλοκαίρια που την έστελνε η μάνα της, απ’ το Πέρα, να κάνει εξοχή στο Μακροχώρι, η Λωξάντρα τραβούσε το διάβολό της να καταφέρει να λούσει την Ευτέρπη.

― Έλα, ντουντού μου, έλα, κοκόνα μου, έλα να πάμε στο χαμάμι. Έλα να διεις εγώ τι ωραία παστέλια θα σ’ αγοράσω απ’ την αραπίνα του χαμαμιού.

Σκούντα-βρόντα τη χώνανε την Ευτέρπη με το ζόρι στο αμάξι. Σκούντα-βρόντα με το ζόρι τη χώνανε στο λουτρό. Βοηθούσε και ο Ταρνανάς και η Σουλτάνα και ο Αλέκος, γιατί όσο ήτανε τ’ αγόρια μικρά τα παίρνανε κι αυτά μαζί τους στο χαμάμι, βέβαια. Κάθε Σάββατο πρωί γίνουνταν το μεγάλο γλέντι του λουτρού. Αποβραδίς η Λωξάντρα ετοίμαζε το φαγητό της άλλης μέρας: βραστή κότα με ζωμό και ύστερα μαλεμπί. Ετοίμαζε και τα αναψυκτικά που θα παίρνανε μαζί τους στο λουτρό: σουμάδα, πορτοκαλάδα ή βυσσινάδα, κανένα γλύκισμα ή τίποτα τέτοια, όχι βαριά πράματα και φαγιά. Ά-πα-πα-πά! Αυτά τα κάναν οι Τουρκάλες και οι Αρμένισσες που βάφονταν με κινά και ως που να στεγνώσει ο κινάς για να μη στενοχωριένται κάθουνταν στο σοουκλούκι, δηλαδή στο δροσερότερο θάλαμο του λουτρού, και τρώγανε τοπίκια, γιαλαντζί-ντολμάδες και χοντροφάγια.

Στης Ευτέρπης το λούσιμο βοηθούσε και ο Ταρνανάς και ο Αλέκος για να τη χώσουν μέσα στο λουτρό και να καταφέρουν να τη γδύσουν. Όταν όμως μεγάλωσαν πια τα αγόρια και σηκώθηκαν οι γυμνές γυναίκες μια μέρα με τις γαλέντζες στο χέρι να τα πετάξουν έξω από το λουτρό, και έγινε εκείνο το πανδαιμόνιο που η Λωξάντρα κόντεψε να λιγοθυμήσει, τότες που της είπανε: «Κυρά μου, δεν έφερνες και τον άντρα σου να λούσεις;» (ακούς εκεί να την πούνε τέτοια λόγια;) από τότες η Λωξάντρα έπαιρνε μαζί της το Χαρικλό και το Πλοπλό για να μπορέσει να κάνει ζάφτι την Ευτέρπη. Να την τρίψει καλά, όπως ήθελε εκείνη, να τη σαπουνίσει, να τη λουτροκοπανίσει. Ένα σαπούνι και δεύτερο σαπούνι και τρίτο σαπούνι, τρεις κι η Αγία Τριάδα. Και ύστερα το περέχυμα. Βουτούσε η Λωξάντρα το ασημένιο τάσι της μέσα στη μαρμάρινη γούρνα και περεχούσε την Ευτέρπη και δροσίζονταν. «Ω-ω-ωχ!»

― Άντε κι άλλο ένα τάσι πιο δροσερό για να μην κρυώσεις σαν θα βγεις. Άντε κι άλλο ένα, βρ-ρ-ρ-ρωμούσα, που αν σ’ αφήσω, σκουλήκι θα πιάσεις. Αλυσίδα μωρή θα κάνουν τα σκουλήκια και θα σε σύρουνε στη θάλασσα! Άντε κι άλλο ένα, για χατίρι μου, κακόν καιρό-να-μην-έχεις, λοπράνα! Άντε και νύφη να σε λούσω, κοπρ-ρ-ρ-ρόσκυλο, που με τάραξες σήμερα!

Και έτσι, μετά φανών και λαμπάδων, κουκουλωμένη μέσα σε παχύ μπρουσιανό μπουρνούζι, έβγαινε η Ευτέρπη από το ζεστό θάλαμο του λουτρού, περνούσε στον πιο δροσερό, και από κει στη μεγάλη σάλα όπου είχαν ξεντυθεί, και η Λωξάντρα από πίσω της ακόμα έλεγε. Και για να πάρει πίσω την καρδιά της Ευτέρπης, αγόραζε από την αραπίνα, που κάθουνταν μπροστά σ’ ένα πελώριο ταβλά στη μέση της σάλας, λιχουδιές από μέλι και σουσάμι.

Μαρία Ιορδανίδου

«Η Λωξάντρα»

Νενέκα μου

Η Λωξάντρα λέει γεννήθηκε στην Πόλη, την εποχή του «αδικιωρισμέ…»¹.

― Σους, μπρε, θα μας κάψεις.

― Του πολυχρονεμένου Παντισάχ Αβδούλ Μετζίτ, που κακό-χρόνο-νάχει.

― Σους, σε λένε. Τρελάθηκες και ξεφωνίζεις έτσι;

Καλέ δεν ξεφώνησε! Ξεφώνησε η Λωξάντρα; Σιγά το είπε. Μα το σιγά της Λωξάντρας είναι καμπάνα της Αγιά-Σοφιάς. Μόνο οι πεθαμένοι που δεν την ακούνε. Μεγάλη φωνή έχει η ευλογημένη και δεν μπορεί να την κάνει ζάφτι.

Μα όλα της μεγάλα είναι. Μεγάλη φωνή, μεγάλη καρδιά, μεγάλη κοιλιά, μεγάλη όρεξη. Μεγάλα πόδια με καμάρα και αψηλό αστράγαλο – στέρεα βάση πάνω στη γη για τη μεγάλη της κορμοστασιά. Μεγάλα χέρια πατριαρχικά, ορθόδοξα. Χέρια για χειροφίλημα. Δάχτυλα μακριά και τορνευτά, καμωμένα για να ευλογούν και να μοσχοβολούν μαχλέπι και λιβάνι. Χέρια πλασμένα για να δίνουνε. «Λάβετε φάγετε», λεν οι ανοιχτές οι χούφτες της απάνω στο τραπέζι. «Καλέ φάε σε λένε, φάε. Ποσούτσικο πράμα πήρες.»

Μα πάνω απ’ όλα, το χέρι της Λωξάντρας είναι καμωμένο για να βαστά μωρό. Θρόνο μοιάζει η χούφτα της σαν αγκαλιάζει το πισινάκι του μωρού και το σηκώνει αψηλά και …

Τάχτιρι, τάχτιρι, ταχτιριρί,

ταχτιριρί πού πας μωρή,

στο μπακάλη για τυρί …

Πόσα παιδιά μεγάλωσαν μέσα σ’ αυτά τα χέρια; Πρώτα απ’ όλα τα δυο μικρά της αδερφάκια σαν πέθανε η μάνα της. Ύστερα το ορφανό της θειας της Κατιγκάκης. Ύστερα τα τέσσερα προγόνια της μαζί με τα δικά της.

Χηριό τον πήρε η Λωξάντρα το Δημητρό. Χηριό με τέσσερα παιδιά: τον Επαμεινώντα, το Θεόδωρο, το Γιώργο και την Αγαθώ, που ήταν ακόμα στα φασκιά.

«Μαμά» τη φώναζε η Αγαθώ μόλις άρχισε να μιλεί. «Μαμά» τη φώναξε αμέσως κι ο Γιώργος, που τότες θάταν δυο χρονών. Ο μεγαλύτερος, ο Επαμεινώντας, που ήταν δεκατεσσάρων, την έλεγε «νενέκα», όμως ο Θεόδωρος την πίκρανε πολύ στην αρχή. Μπροστά στον πατέρα του δεν την φώναζε τίποτα, και όταν έλειπε ο πατέρας τη φώναζε περιφρονητικά «κυρά Λωξάντρα».

― Εσύ να πας στην κουζίνα σου, κυρά Λωξάντρα.

― Μπρε, εγώ σα θέλω να πάω στην κουζίνα μου εσένα θα ρωτήσω;

Και σε λίγο χαδεύοντας το κεφάλι του:

― Έλα, γιόκα μου, έλα πασά μου. Πιες τώρα το σκονάκι σου, πιες το κινίνο σου να γένεις καλά.

― Να φύγεις απ’ την κάμαρά μου. Η θέση σου είναι στην κουζίνα.

Α, έτσι; Άρπαξε εκείνη την ημέρα η Λωξάντρα το Θεόδωρο απ’ τη μύτη, του την έσφιξε δυνατά, και μόλις εκείνος άνοιξε το στόμα του να πάρει ανάσα, τούχυσε το κινίνο πάνω στη γλώσσα. Και αμέσως πήρε δρόμο και βρέθηκε έξω απ’ την κάμαρα. Τον κλείδωσε και μέσα για καλό και για κακό, και άρχισε να κατεβαίνει βαριά-βαριά τη σκάλα ξεφωνίζοντας:

― Μπασιμποζούκης μωρέ έγινες μέσα δω εσύ; Κάτσε να διεις εγώ τι θα σε κάνω εσένα!

Και μόλις έφτασε στην κουζίνα άρχισε ν’ ανάβει φωτιά για να του ψήσει χαλβά.

Αυτό ήτανε το πρώτο τράκο με το Θεόδωρο κ’ ύστερα έγινε κι άλλο, ώσπου μια μέρα αρπάχτηκαν στα χέρια. Γεροδεμένο αγόρι δώδεκα χρονών ήταν τότες ο Θεόδωρος, και στην αρχή η Λωξάντρα τα βρήκε σκούρα, γιατί εκείνη προσπαθούσε η κακομοίρα να μην τον πονέσει, ενώ εκείνος χτυπούσε στην κοιλιά και στο στήθος.

― Μωρέ… Και σε λίγο πιο δυνατά: Μωρέ!...

Φρένιασε η Λωξάντρα. Τον καβαλά και κολλά τις πλάτες του στο πάτωμα.

― Εκεί… εκεί είπα! Ο διάβολος θα σε πάρει και θα σε σηκώσει. Σκύλε μαύρε, σκύλε άσπρε! Θα σε σκοτώσω. Α!

Αυτό το «Α!» η Λωξάντρα το έλεγε στακάτο. Σ’ το τίναζε σαν στραγάλι στο πρόσωπο κατευθείαν απ’ το λάρυγγα της, λες και σε χτυπούσε κατακούτελα, και σήμαινε «αγρίεψα».

Ύστερα απ’ αυτό ο Θεόδωρος περίμενε να φάει ξύλο απ’ τον πατέρα του, και απόρησε σαν κατάλαβε πως η Λωξάντρα δεν του είπε τίποτα του Δημητρού. Ύστερα απόρησε πάλι όταν στη γιορτή του η Λωξάντρα του έραψε μόνη της ένα ωραίο κοστούμι. Και πάλι απόρησε όταν η Λωξάντρα πούλησε ένα οικοπεδάκι που είχε στην Πρίγκιπο για νάμπει ο Θεόδωρος εσωτερικός στο Γαλατά Σεράι και να σπουδάσει μια που το ήθελε ο πατέρας του.

Όταν στο τέλος του πρώτου τετραμήνου γύρισε ο Θεόδωρος στο σπίτι για τις παύσεις των Χριστουγέννων, η Λωξάντρα πετάχτηκε με τα χέρια αλευρωμένα στη μέση του δρόμου για να τον προϋπαντήσει. Κ’ έβγαλε τέτοιες φωνές απ’ τη χαρά της, που οι γειτόνοι βγήκαν όλοι τρομαγμένοι στα παράθυρα να δούνε τι συμβαίνει. Ο Θεόδωρος έπεσε στην αγκαλιά της και την είπε «νενέκα μου». Και από τότες πια «νενέκα μου» άρχισε να τη φωνάζει. Και ποτέ του πια δεν την πίκρανε, και ποτέ χατίρι δεν της χάλασε.

1. αδικιωρισμένου: που άδικη ώρα να τον εύρει (κατάρα)

Μαρία Ιορδανίδου

«Η Λωξάντρα»