117. Ο παρεκβατικός

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Ο παρεκβατικός δεν κρατεί μίαν ισιόδρομη γραμμή στην ομιλίαν του· αλλά στην διεξαγωγήν της σκοντάβει κάθε τόσο απάνου σε κάτι που κ’ εκειό τον ενδιαφέρει, και κάνει παρένθεση στην ομιλία του, για να ’πη και για ’κείνο κάτι.

’Ξαναμπαίνει στην κυρίαν ομιλίαν του· αλλά και πάλιν απαντά άλλο που δεν θέλει να παραλείψη, και κάνει άλλην παρέκβασην, δια να σου διηγηθή εν συνόψει κ’ εκείνο.

’Ξανάρχεται στο προκείμενον· και πάλε ιδού κάτι άλλο δια το οποίον τού χρειάζεται νέα παρέκβαση.

Εξακολουθεί και διεξάγει με τον αυτόν τρόπον την όλην ομιλίαν του. Ώστε, αν εις το τέλος εγράφοντο όλες οι παρέκβασες από ένα μέρος και η κυρία ομιλία από το άλλο, ήθελ’ ευρεθεί η κυρία ομιλία να βαστά τον ολιγώτερον τόπο.

Συνηθεί δε να κάνη και παρέκβασες εις τες παρέκβασές του, ’σαν πως η μία να γεννά μίαν άλλην, και πάλε η Θυγατέρα-Παρέκβαση να δίνη Εγγονιά στη Νόννα Παρέκβαση, και το χάος αυξάνει.

Έτσι, πολύ συχνά συμβαίνει στον τοιούτον, να χάνεται μέσα στους δεδάλους των παρεκβάσεων, και να μην ευρίσκη πλέον τον δρόμον να επιστρέψη στο κύριόν του προκείμενον, το οποίον ήδη εξέχασε. Τότε αποτείνεται στους ακροατάς του ― «Α, ναι· τι έλεγα» ― Αλλά και τούτοι λησμονούν περί τίνος τους ομιλούσε· και τότε η χασμωδία λαβαίνει διάστασες κολοσαίες.

Ο παρεκβατικός δεν γνωρίζει την αξίαν μιας ισιόδρομης ομιλίας καθαρής από παρέκβασες, και συσφιγμένης εις μίαν δυνατήν και αποτελεσματική ενώτητα. Έτσι θέλ’ είναι πάντοτε βαρετός εις τους ακροατάς του, και επιζήμιος εις τον εαυτόν του.

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Όλα τα αποσπάσματα από το ίδιο βιβλίο, εδώ

118. Ο διεφθαρμένος

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Ο διεφθαρμένος αισθάνεται μέσα του την ηθικήν υπεροχήν του ακεραίου, υποχρεούται ναν τον σέβεται, και τον αποφεύγει όμως. Η συντροφιά άλλου διεφθαρμένου όμοιού του με τον οποίον συμπαθεί, τού είναι αρμοδιώτερη.

Ευρισκόμενος με τον ακεραίου χαραχτήρος, κατηγορεί τον εν διαφθορά συνάδελφόν του, 1ον επειδή φυσικώ τω λόγω τού έρχεται η κατηγορά στο στόμα, 2ον επειδή βάνεται σε καλήτερη θέση κατηγορώντας το αξιοκατηγόρητα, και συσταίνεται κοντά στον ακέραιον, ως τάχα ανόμοιος τού κατηγορουμένου του.

Αν ακούση ότι τίμιος άνθρωπος συκοφαντείται, το άκουσμα εκείνο τον χαροποιεί, ότι τάχα τού δίδεται σύντροφος εις την διαφθορά ένα τίμιος· ενδιαφέρεται ναν το πιστέψη, και πασχίζει ναν το πιστέψη· η δε ψυχή του επιθυμώσα τούτο, του ευκολύνει την πεποίθηση. Η συνενοχή είναι ελάφρυνση στον διεφθαρμένον, και μάλιστα η συνενοχή τιμίου ανθρώπου είναι δι’ αυτόν παρηγορία και ενθάρρυνση.

Έχοντας γνωστόν διεφθαρμένον συνένοχον, έχει μόνον συνένοχον όμοιόν του. Αλλά με γνωστόν τίμιον συνένοχον, εις κάτι συκοφαντούμενον, έχει τον πρωτοπληρωτήν του· έχει σκέπην.

Μεταχειρίζεται δε κάποτε την αναισχυντίαν και την πρόκληση , δια να εκπλήξη με την αυθάδειάν του και να θριαμβέψη. Αλλά αντιμετωπούμενος με θάρρος, δειλιάζει και κρύβεται.

Χαλινός αρμόδιος δια τον διεφθαρμένον είναι το ξεφαύλισμά του· έστω και σε διεφθαρμένην κοινωνίαν· επειδή καθένας από τους διεφθαρμένους την προφασίζει τη διαφθορά στον εαυτόν του, αλλά την κατηγορεί στους άλλους.

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Όλα τα αποσπάσματα από το ίδιο βιβλίο, εδώ

119. Ο πρωτευουσιώτης

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Ο πρωτευουσιώτης είναι το αρχοντόπουλο της Επικρατείας.

Όταν εις την Πρωτεύουσαν, είναι στην Έδρα του. Όταν επισκέφτεται τες Επαρχίες, επισκέφτεται τες Επαρχίες του. Οι επαρχιώτες ατενίζουν εις αυτόν, και τον τιμούν ως αξιολογώτερόν τους. Εκείνος το αισθάνεται και συστέλλεται, αν φύσει ταπεινός· ή αλλαζονεύεται αν φύσει κούφος.

Οι τρόποι του, τα κινήματά του, η ομιλία του, και αυτά τα φορέματά του, είναι γνώμονες και τύποι μιμήσεως δια τους καϋμένους τους επαρχιώτας.

Ο πρωτευουσιώτης υποθέτεται, και όχι αδίκως, να έχη περισσότερο ανεπτυγμένο το πνεύμα του· να έχη περισσότερες και ελευθεριώτερες ιδέες. Υποθέτεται δε ακόμη να γνωρίζη περσσότερα πολιτικά πράμματα· και μάλιστα δι’ όσον αφορά το εσωτερικόν του Κράτους, στανικώς των σημερνών ηλεκτρικών τηλεγράφων, και των τόσων εφημερίδων. Καθένας όθεν επιθυμεί ν’ ακούση από αυτόν, και τα λεγόμενά του έχουνε βάρος.

Έτσι, ο πρωτευουσιώτης είναι ο άνθρωπος της ημέρας εις την επαρχίαν.

Αλλ’ αν δεν θέλη ν’ απανωζήση στην εφήμερην υπόληψήν του και φήμην του, ο πρωτευουσιώτης να φύγη γρίγορα. Επειδή ο μυρωδικός εκείνος αέρας οπού τον περιστοιχίζει, δεν βαστά πολύ· και σαν τα γιαλικά, ως κ’ εκείνος μοσκοβολάει όσο είναι φρέσκος. Έπειτα χάνει όλη του την ευωδία.

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Όλα τα αποσπάσματα από το ίδιο βιβλίο, εδώ

120. Ο επαρχιώτης

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Ο νους του επαρχιώτη, κατ’ αντίθεσην του πρωτευουσιώτη, έχει μικρόν ορίζοντα. Επειδή μικρή είναι και η κοινωνία μέσα στην οποία θρέφεται και αναφτύσσεται. Είναι όθεν και μικροπρεπής κάποτε, αναλόγως με τη μικρότητα των επαρχιακών πραγμάτων. Ευρισκόμενος εις την Πρωτεύουσα, πασχίζει να μιμείται τους πρωτευουσιώτας, τους οποίους θεωρεί ως θέσει-ανώτερούς του. Είναι δε από τα ελαττώματα που αρχίζει, σαν οπού εκείνα είναι τα προφανέστερα και τα πλέον ευκολομίμητα.

Έτσι, αν ο επαρχιώτης είναι εφτανήσιος, αποφεύγει να μεταχειρίζεται ιταλικισμούς και χυδαϊσμούς· και πασχίζει αντιτά τους να βάνη στην ομιλία του γαλλικισμούς και λογιωτατισμούς, τους οποίους θεωρεί ’σαν τόσες προκοπές εις το στόμα του πρωτευουσιώτη.

Προσέχει να μη γελασθή να πη «Κλείσε την πόρτα», μα λέει κομψονόμενος «αγόρασα γάντια». Δεν βγαίνει από το σπήτι, αλλά «εξέρχεται»· φυλάεται μην τού ξεφύγη να ’πη «ομπρέλα», και πασχίζει να ενθυμείται να λέη «αλεξιβρόχιον» (που το μνημοτεχνίζει με τα Αλέξης και βροχή). Και στο χορό «αγκαζάρει» τες χορεύτριες, κλ..

Όλα τούτα με τα οποία προκόβει ο επαρχιώτης εις την Πρωτεύουσα, μας τα φέρνει έπειτα στην Επαρχία, και παίζει μ’ εδαύτα τον πρωτευουσιοτισθέντα.

Συμβαίνει δε κάποτε εις τον ατυχή τούτον, να ήναι διόλου άμοιρος της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, και ακολούθως να μην ξεχωρίζη αρκετά καλά τα λογιωτατίστικα από τα τούρκικα, όσα εμείνανε ακόμη στην Ελλάδα, και να μεταχειρίζεται κάποια τούρκικα, νομίζοντάς τα λογιωτατίστικα, θέλει δε να ρίχνη κ’ εκειός κάπου-κάπου κανένα λογιωτατίστικο για να μη φαίνεται ολοκλήρως άμοιρος λογιωτατίστικης σοφίας. Έτσι, «Συχωρέσετέ με, λέει, αν δεν ηξέρω να κάνω κ’ εγώ ’σαν την αφεντιά σας ώμορφο λακρεντί»(¹). Νομίζοντας το λακρεντί λογιωτατίστικο.

1. Ιστορικό τούτο.

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Όλα τα αποσπάσματα από το ίδιο βιβλίο, εδώ

121. Ο κοινός χαραχτήρας

>

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Καθένας μας αρνείται ν’ αναγνωρίση στον εαυτόν του και να ομολογήση τον χαραχτήρα του, όταν ο χαραχτήρας του δεν του κάνη τιμή.

Έτσι, το ελάττωμά μας, όταν ημπορούμε, το κρύβουμε και το ψεύουμε· όταν δεν ημπορούμε ναν το ψεύσωμε, το ελαφρύνουμε, το ευτελίζουμε, κ’ εκείνο το μηδαμινό που αφίνουμε, το διακαιολογούμε, και σχεδόν το φτιάνουμε αρετήν, και πείθουμε τον εαυτό μας πως είν’ έτσι, ώστε και ναν το πιστεύωμε. Οποία η φιλοστοργία μας δια το αγαπητόν Εγώ μας!

Όταν όμως βλέπουμε ελάττωμα, έστω και το ίδιο το δικό μας, εις άλλον, τότε γενουμάσθε αυστηροί εναντίον εις εκείνον. ― Είμασθε φίλαρχοι· και κατακρένουμε ανελεειμόνητα το φιλαρχικόν τού συντοπήτη μας φίλαρχου. Λοξοβατούμε στα κοινωνικά μας· και αποδοκημάζουμε μ’ επίδειξη τα στραβά της κοινωνίας μας! Είμασθε χαμερπείς· και προσποιούμασθε να συχαινόμασθε τη χαμέρπεια των άλλων!

Έτσι κάνουμ’ όλοι! Και όλοι το κρύβουμε πως κάνουμ’ έτσι· μόλον οπού ’ξέρουμε πως όλοι το ’ξέρουμε πως κάνουμ’ έτσι!...

Γιατί λοιπόν, ενώ γενικώς όλοι αγαπούμε να κακοεργούμε, να μην ελευθερωνούμασθε από το έμποδον εκείνο της ανασκοπής, από την ενόχλησην της κρυφιότητος, και να κακοεργούμε φανερά και αναίσχυντα;

Επειδή η παραίτηση και αυτής ακόμη της χρηστής φαινομενικότητος, ήθελε μάς δείξει καταβιβασμένους έως εις τα χτήνη. Το αλληλοκρύψημό μας τούτο είναι ένας σεβασμός οπού καίτοι ανενάρετοι, προσφέρουμε εις την Αρετήν· ένας χρωματισμός οπού τιμάει την αθρωπιά μας· και που, κάποτε και συχνά, είναι το μόνο που μας μένει για να σκεπάζουμε τον καταβιβασμό μας, και να φαινώμασθε άνθρωποι.

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Όλα τα αποσπάσματα από το ίδιο βιβλίο, εδώ

122. Ο μικροπρεπής

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Ο μικροπρεπής είναι τοιούτος, και αν φτωχός και αν πλούσιος. Εις τον πλούσιον μάλιστα η μικροπρέπεια κάνει μεγαλήτερη φάνταξη.

Σταυρώνει κάθε ’μέρα τους πουλητάς εις την αγορά, στο παζάριασμα, έστω και δια ένα λεφτό.

Αγοράζει Μετόχι δια χιλιάδες τάλαρα; Επιμένει να βαστάξη ένα φράνκο από το συμφωνιμένο· ή και ναν το συμφωνήση ένα φράνκο ’λιγώτερο.

Του καίεται το σπίτι; Πηαίνει και μαζώνει μεσ’ από τη στάχτη τα μικρά παληοσίδερα.

Στέλνει το παιδί του στο σχολείο; Το πρώτο μηνιάτικο το πληρώνει τες πέντε του ακολούθου μηνός· το δεύτερο τες δέκα· το τρίτο τες δεκαπέντε… κ’ εξακολουθεί έτσι, ώστε κάθε τόσους μήνες ωφελείται ένανε!

Πρόκειται να σου πληρώση ένα του χρέος; ’Βρίσκει κάποια πρόφαση δια να πασχίση να σου βαστάξη ’λιγα όβολα. Αν πισμώσης και δεν του τ’ αφήνης, σε παρακαλεί ναν του τα χαρίσης.

Υποσχέθηκε να δώση ένα τάληρο σε μία συνδρομή δια φτωχούς; Στέλνει στα μαγαζιά  ένα δύστηλο ζητώντας ένα πεντόφρανκο, το οποίον δίνει στη συνδρομή, και ωφελείται οχτώ όβολα.

Ζητεί δε πάντοτε χάρες από τους φτωχούς γείτωνάς του.

Αδιακριτεί και καταχράται τον ελευθέριον χαραχτήρα των άλλων, πολλαπλασιάζοντας τας χαμερπείς του παρακλήσεις εις αυτούς, ως εις εύκολο μεταλλείον.

Χαιρετά δουλοπρεπώς τους πλουσίους και άλλους δυνατούς της ημέρας, από τους οποίους ελπίζει κάτι, ή φοβείται κάτι.

Σε χοντρό λογαριασμό ανάμεσό σας, απαιτεί να λογαριασθή και το παγοτό που έλαβες με κοινά χρήματα.

Εν γένη ― Αν ποτέ αναγκάζεται σε κάτι τι ομοιάζον γενναιότητα, το συντροφεύει πάντα με κάποια μικροπρέπεια, με την οποία σμικρύνει την αξία της καλής πράξεως, και ενθυμίζει τον μικροπρεπή χαραχτήρα του.

Ο μικροπρεπής τούτος άνθρωπος φεύγει από σημά σου με κάποιαν ελεεινήν ωφέλειαν, κερδεμένην με την οχληρήν επιμονήν του· και σε αφίνει ναυτιασμένον δια την συχαντερήν μικροπρέπειάν του.

Ο χαραχτήρας τούτος, ανάμεσα στους άλλους χαραχτήρας, είναι ό,τι είναι το εμετικόν ανάμεσα στ’ άλλα φάρμακα στο φαρμακείον.

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Όλα τα αποσπάσματα από το ίδιο βιβλίο, εδώ

123. Ο κακόγλωσσος

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Ο κακόγλωσσος κακολογεί από συστήματος· και κακολογεί αδιαφόρως οποιονδήποτε του χρειασθή να μελετήση· οποιονδήποτε του μελετήσουνε.

Συνήθως ο κακόγλωσσος γνωρίζει του καθενός κάτι τι επιλήψημο, το οποίο συνδυάζει με τ’ όνομά του, και του δίνει επώνυμο ανάλογο της μομφής οπού του κάνει. «Εκείνος ο πρωτοκλέφτης!...» γι’ άλλονε, «quel birbante, που δεν είναι ’ντροπή που να μην την έκαμε!» γι’ άλλονε, «Α, εκειός είν’ εργολάβος και κάνει θελήματα. Φθάνει ναν τον πληρώσεις…» γι’ άλλονε «Μη μου τόνε μελετάς. Εγώ ξέρω τι ζηγιάζει… λείψω-εγώ, ήθελ’ είναι στη φυλακή». Κ’ έτσι σε καθένανε που μελετηθή, ο κακόγλωσσος του φορεί το ’πετραχήλι του.

Αν πρόκειται δια υποκείμενο το οποίον αυτός να μη γνωρίζη, και δεν έχει τίποτε συγκεκριμένο ναν του προσάψη, του αποδίδει μομφήν κοινώς αποδιδομένην εις την πατρίδα του. ― «Κορφιάτης; Στοχάσου!... σέντσα – φέδες!...». ― «Μισολογγίτης; Κάτι ψαράς θε νάναι, πεινασμένος, πούλθ’ εδώ να χορτάση»… Η κηόλα τον εφοδιάζει με αποσιωπητικά δυσπιστίας δια το υποκείμενό του, «Ποιος τον ξέρει!... τέτοιους ανθρώπους!...».

Συμβαίνει κάποτε που ο κακόγλωσσος να ήναι και παρεκβατικός· και τότε η ομιλία του δεν ήναι παρά μία κρεμαστάλυσο από φημητικούς λιβέλους. Επειδή σε κάθε πρόσωπο που του χρειασθή να μελετήση στη διεξαγωγή της ομιλίας του, θα σταματήση ναν του κάμη και την εξιδιασμένην του ψυχρολουσίαν.

Ο κακόγλωσσος δεν αργεί να γνωρισθή ως τοιούτος εις τον Τόπον του· και τότε κατασταίνεται αβλαβής, επειδή κανείς δεν ψηφά τες κακολογίες του, εις τες οποίες όλοι γελούνε.

Είναι μάλιστα ο γνωστός κακόγλωσσος δι’ αυτό τούτο του το πασίγνωστον, ο αβλαβέστερος άνθρωπος της κοινωνίας. Επειδή, ενώ κάθε άλλου ανθρώπου ο τυχόν κακός λόγος ημπορεί να έχη κάποιαν ισχύν εις τα πνεύματα, ο κακός λόγος του κακόγλωσσου δεν έχει καμμίαν.

Ο κακόγλωσσος δεν είναι πάντα κακόψυχος. Η κακολογία του δεν προέρχεται από κακήν ψυχήν· αλλά συχνά κάποτε και από μόνο κακό του κεφάλι, από κακήν έξην.

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Όλα τα αποσπάσματα από το ίδιο βιβλίο, εδώ

124. Ο επίβουλος

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Ο επίβουλος συνήθως δεν βιάζεται. Παίρνει τον καιρό του με υπομονή· και δουλεύει ανεπαισθήτως μεν, αλλά και αόκνως, δια την καταστροφήν του θύματός του.

Θύματα του επιβούλου είναι και εκείνοι τους οποίους ο επίβουλος επιρρεάζει κατά του σκοπουμένου του κυρίου θύματος. Επειδή η επιβουλή ζημιώνει και τον επιβούλως επιρρεαζόμενον.

Τον επίβουλον η φύση τον έκαμε μάστορα· και κάποτε και μεγάλον μάστορα

Gran fabbro di calunnie adorne in modi

nuovi, che sono accuse e sembran lodi*.

Πραγματικώς – Μακράν από του να κατηγορή το θύμα του, το επαινεί μάλιστα, αλλά, καταλογίζοντας επαίνους αδιάφορους δια τον επιβούλως επιρρεαζόμενον, και δεν παραλείπει όμως να προσθέτη – «αμαρτία που ένας τέτοιος άνθρωπος έχει εκείνο…». Εκείνο που θα ερεθίση τον επιρρεαζόμενον κατά του τόσον επαινομένου θύματος.

Έτσι ο επίβουλος είναι ίσως πάντοτε ο δόλιος ενεδρευτής της αθωότητος. Την πλησιάζει με φαινομενικήν καλοσύνην, και κρυφά τής ετοιμάζει την καταστροφήν της.

Όταν η καταστροφή του θύματος επέλθη, ο επίβουλος δεν ηξεύρει τίποτε!... και δείχνει μάλιστα ότι λυπείται!

Εύκολο και να υπερασπισθή τάχα το θύμα του· αλλά το κάμνει σε τρόπον, ώστε ο καθένας να ιδή ότι η υπεράσπιση είναι άτοπη· και ότι ο παθών δικαίως έπαθε, αφού ο υπερασπιστής του δεν του ’βρίσκει καλήτερην υπεράσπισην.

Ο επίβουλος δια τούτο είναι και άριστος υποκριτής. Αλλά έχει μεγαλήτερην ομοιότητα με τον εν προμελέτη και ενέδρα δολοφόνον.

.

* Μεγάλος μάστορας συκοφαντιών στολισμένων με καινούργιους τρόπους, που είναι κατηγορίες και μοιάζουν έπαινοι.

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Όλα τα αποσπάσματα από το ίδιο βιβλίο, εδώ

125. Έθνος – Νήπιον

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

ΧΑΡΑΧΤΗΡΑΣ – ΕΙΚΟΝΑ

Τα έθνη έχουνε κ’ εκείνα τη νηπιότητά τους. Αληθινόν ότι δεν γεννηώνται τώρα πλέον νέα έθνη· αλλά τα τυχόν πεπτωκότα και αναγεννούμενα, γεννηώνται νήπια· και φέρνουν εις τον εαυτόν τους τον χαραχτήρα όλον της νηπιότητος.

Τα ζητούνια τους είναι άστατα· η απαίτησές τους γελοίες· τα κινήματά του ανέμυαλα, ακροσφαλή, επικίνδυνα.

Ιδού το εδικό μας. ― Θέλει κ’ εκείνο Βασιλέα καθώς το νήπιο θέλει Κούρκλα. Για κάποσον καιρό το Βασιλέα του τόνε χαϊδεύει, τόνε χαίρεται, τόνε ναναρίζει στην αγκαλιά του· έπειτα τόνε βαρένεται, τόνε τσακίνει, και θέλει άλλον καινούριονε. Έτσι όλα τα νήπια.

Δεν φθάνει. ― Ο άνθρωπος είναι ζώο μιμητικό· και η νηπιακή ηλικία είναι η μιμητικώτερη στην ύπαρξη. Βλέπει όθεν οπού τα Μεγάλα Έθνη κάνουν κατάχτησες, και θέλει κ’ εκείνο κατάχτηση!... «Παιδί μου, δεν ’μπορείς, δεν ηξέρεις, ουδέ καν τον εαυτό σου να κυβερνήσης». Του κάκου τού τα λες, του κάκου τού σκέφτεσαι· το νήπιο δεν εννοεί, θέλει κατάχτηση, τη θέλει τη θέλει τη θέλει… και τρέχει, λέει, να δοξασθή, έστω και δια του θανάτου του!...⁽¹⁾. Τα μεγαλήτερά του αδέλφια-Έθνη, τρέχουν τότε ναν το λυτρώσουνε, κ’ εκείνο τα ’βρίζει, και τα λέει εχθρούς του… Έτσι όλα τα νήπια.

Εννοείται ότι αφού δουλειάση ταραττόμενο και αταχτώντας, θαν ησυχάση. Θαν υποστή για κάποσον καιρό την εξασθένιση που του έκαμε η τρέλα του. Μα είναι ανέμυαλο ’σαν όλα τα νήπια, και αφού αναλάβει ένα ’λίγο, θα ματαπιάση πάλε τα ίδια· έως ότου, ή βάνει γνώση, ή γκρεμίζεται από το βράχο.

.

1. Ιδέ ελληνικές εφημερίδες των 1885-86. «Δοξάσατε Κ. Δελιγιάννη το Έθνος, έστω και δια του θανάτου του» ! «Εμείς δεν έχουμε ανάγκην στρατηγών δια να πολεμήσωμεν!...» κλ. κλ. κλ.

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Όλα τα αποσπάσματα από το ίδιο βιβλίο, εδώ

126. Ο χαραχτηρογράφος

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»

Ο χαραχτηρογράφος θαν ήναι βέβαια γέρος άνθρωπος οπού στη μακρυά ζωή του είδε, έπαθε, κ’ έμαθε πολλά.

«Πολλών δ’ ανθρώπων ίδεν άστεα, και νόον έγνω»

Στο ύστερο δίνει μία μελαγχολική ματιά οπίσω του, θεωρεί το μεγάλο του παρελθόν, το αναθεωρεί, το σπουδάζει, μαζώνει τες εντύπωσές του, την πείρα του την αποχτημένη στη συγκοινωνία των ανθρώπων, και γράφει τον άνθρωπον οποίον τον είδε στες διάφορες ψυχικές του κατάστασες, στες διάφορες ιδιοσυγκρασίες του, στες διάφορες κοινωνικές του θέσες.

Δεν αντιγράφει ολοκλήρως τον χαραχτήρα τού κάθε δεδομένου ανθρώπου· επειδή τότε ήθελ’ είναι εικόνα μάλλον, παρά αφηρημένος χαραχτήρας· αλλά από πολλούς έχοντας τον ίδιον χαραχτήρα, και εξωτερικεύοντας αυτόν διαφοροτρόπως, παίρνει κάτι από τον ένα, κάτι από τον άλλον, και κάμνει ένα όλον, οπού βέβαια δεν θα δείχνη κανέναν από αυτούς ιδιαιτέρως· αλλά καθένας από αυτούς ’βρίσκει μέσα το εδικό του.

Δεν είναι δε κάθε γέρος άνθρωπος οπού ’μπορεί να κάμη τούτο, ως και όταν ανεμίχθη πολύ με τους ανθρώπους, και έπαθε, και έμαθε πολλά.

Ο χαραχτηρογράφος έχει και μίαν ειδικότητα και ’ροπήν εις τούτο το έργον· επειδή εντυπονόμενος βαθέως από τες αρετές και τα ελαττώματα των συγχρόνων του, σπρώχνεται και από διακαή ώθησην να εκθέτη ’σαν ένα ξεφαύλισμα τα κακά, και να δείχνη τύπον μιμήσεως τα καλά. Έχει κάποιαν αρμοδιότητα εις το να εισδύη εις την ψυχήν τών γνωρήμων του, και να ’ξετάζη το εσωτερικόν τους. Έχει κρίσην ώστε να εκλέγη και να συνάζη την πρέπουσαν ύλην, κάποιαν φαντασίαν δια να συναρμολογή τα διάφορα, και κάποιαν καλιτεχνικήν αφήν δια να σχηματίζη ένα όλον ευπρόσδεχτον.

Έτσι, αφού στην διάρκειαν της όλης ζωής του έκαμε θέμα των σπουδών του τον άνθρωπον, ημπορεί να ’ξαναδώση τους ανθρώπινους χαραχτήρες οπού είδε, οποίους τους είδε.

Ο χαραχτηρογράφος, εις το πέρασμά του στον Κόσμο, γράφει, και αφίνει γραφισμένον και παραστημένον τον ηθικόν άνθρωπον οποίον τον εύρηκε· σπουδήν και δίδαγμα στες ενεστώσες και μέλλουσες γενεές· εις τες οποίες όλες ημπορεί να ’πη,

ΙΔΟΥ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Ανδρέας Λασκαράτος

«Ιδού ο άνθρωπος»