Πώς να το πάρω δηλαδή;

Στρατής Τσίρκας

«Ακυβέρνητες πολιτείες – Η λέσχη»

― Ήρθα να σε βρω, μου είπε, με τη δική μου ανεξάρτητη πρωτοβουλία, και με την αμετάτρεπτη απόφαση να δημιουργηθεί η ατμόσφαιρα εκείνη της σύμπνοιας, της αξιοπρέπειας και της ανωτερότητας μέσα στα οποία (sic) ο αγώνας μας θα ακτινοβολά προς τιμή της Ελλάδας και των ξενιτεμένων παιδιών της.

Το άφησα να τελειώσει:― Αν καταλαβαίνω, του λέω, έπαψες, φαίνεται, να με βλέπεις σα σκατωμένο πετραδάκι.

― Χεχέ, αυτό εξαρτάται από τη δική σου θέληση κι αγωνιστική διάθεση. Σε τελευταία ανάλυση, εσύ κι οι συντρόφοι σου θα κρίνετε αν είσαι άξιος κι αν ξανακέρδισες το δικαίωμα να βρίσκεσαι στις γραμμές μας. Γιατί το παίρνεις προσωπικά;

Κατάλαβα. Κάπου με χρειαζότανε. Μου ήρθε να δεχτώ αμέσως, να τρέξω πάλι εκεί που με περίμενε δουλειά και… στο διάολο τα ψιλολογήματα. Μα κρατήθηκα. Ένα χρόνο είχα σφίξει τα δόντια, τα υπόμενα όλα, ελπίζοντας να τον συγκινήσω με το παράδειγμα και κάπως να τον συνεφέρω. Κατάλαβα στο τέλος πως έτσι γινόμουν συνεργός του γιατί, σωπαίνοντας τον στήριζα. Τον κάλεσα λοιπόν παράμερα και του μίλησα μ’ ανοιχτή καρδιά. Όλα του τα στραβά κι όλα του τα καλά. «Αν τα πω έτσι μπρος στους άλλους, κι όπως τους έχεις κακομαθημένους, θα νομίσουν πως πάω να κάνω παράταξη, ίσως και να γίνει μοναχή της. Δε θέλω τέτοιο πράμα. Ξέρω τους κιντύνους του. Στα λέω εσένα κι απάντησέ μου με την ίδια ειλικρίνεια, πού έχω δίκιο και πού σ’ αδικώ». Θέλησε να μου απαντήσει αμέσως. «Άσε να περάσουν εικοσιτέσσερις ώρες, του λέω. Θέλω να έχω την ικανοποίηση πως τα σκέφτηκες καλά». Πέρασε μια βδομάδα, τίποτα. «Τι γίνεται;» τον ρωτάω. «Θα δεις», μου λέει. Ένα βράδι καλεί σύσκεψη, εισηγητής ο ίδιος, μιλάει τέσσερες ώρες με το ρολόι, είπε για αντιδημοκρατικά «τερτίπια», μαγείρεψε τις κουβέντες μου όπως τον συνέφερνε κι έκλεισε επιτέλους με μια πρόταση: «Σας παρουσίασα τα πράματα πιστά και μ’ όλες τους τις λεπτομέρειες. Καιρό δεν έχουμε για μακρηγορίες. Ο καθένας να μιλήσει από δέκα λεφτά». Ψηφοφορία: δεκτόν. Παραχώρησα το δεκάλεφτό μου, τι να το κάνω; Δευτερολογεί εκείνος, άλλες τρεις ώρες, για να μας βρει ντε και καλά η μέρα, να μη μου μείνει καιρός ν’ απολογηθώ. Ως κι επισκόπηση της παγκόσμιας κατάστασης έβαλε μέσα. Όλοι οι άλλοι μέναν σαν απολιθωμένοι. Μήτε ένας δεν έκανε να πει: «Για σταθείτε, τούτος εδώ ακόμα δε μίλησε, πώς τον καταδικάζουμε έτσι στη ζούλα;» Κι αφού δε βρέθηκε μήτε ένας, τι να κάνω εγώ, μόνο να τρώγω τον καιρό τους; Σηκώθηκα κι έφυγα. Αυτό ήταν το ζήτημα που έπαιρνα προσωπικά. Πώς να το πάρω δηλαδή;

Στρατής Τσίρκας

«Ακυβέρνητες πολιτείες – Η λέσχη»

σελ.71-72

Τυλιγμένος μέσα σ’ ένα κύλινδρο μοναξιάς

Στρατής Τσίρκας

«Ακυβέρνητες πολιτείες – Η λέσχη»

Από τη μέρα που έπαψα τις σχέσεις με τι κομμένες κεφαλές (τις ακούω μόνο μέσα στον ξυπνό εφιάλτη μου) είμαι σαν πελαγωμένος. Ομολογώ πως δεν το περίμενα. Πασχίζω από κάπου να πιαστώ. Η ζωή μου σκόρπισε σαν τα κεχλιμπάρια που τους κόπηκε η κλωστή. Δεν έχει συνοχή μήτε βάρος. Άλλοτε σκέψεις και πράξεις περπατούσαν μαζί, για τον ίδιο στόχο. Ζούσα γυρισμένος το μέσα έξω, αυτό ναι, αλλά ήμουν εγώ, το ήξερα. Από πού ερχόμουν και πού πήγαινα, το ήξερα. Δεν είχα ψευδαισθήσεις. Ήμουν σαν πετραδάκι μέσα σ’ ένα μωσαϊκό «εν τω γίγνεσθαι». Αυτό μου θυμίζει το λόγο που μου πέταξε μια «κομμένη κεφαλή» όταν σηκώθηκα να φύγω: «Από δω και πέρα είσαι ένα σκατωμένο πετραδάκι». Πού είναι το σωστό; Κι αφού έχω δίκιο γιατί να νιώθω σα…

Τώρα η θετική πλευρά. Ίσως να μην είναι παρά τ’ αποτέλεσμα μιας πολυτέλειας, αφού έχω όλο τον καιρό για να σκαλίζω και να βαθαίνω. Πάντως, μένοντας μόνος, ξαναβρήκα τον άνθρωπο· νιώθω πιο ζωντανά τη δυστυχία, τους τρόμους, τις μικρές χαρές του. Όταν ζεις ομαδικά, θες δε θες, συμμερίζεσαι τους ενθουσιασμούς και τις αδιαλλαξίες των συντρόφων σου. Βλέπεις με πολλά μάτια· αλλά βλέπεις μάζες, επιφάνειες. Οι αποχρώσεις σου διαφεύγουν. Λες: ο εχθρός, οι σύμμαχοι… Συγκεκριμένα όμως; Στάσου και σ’ έπιασα! Κι οι «κομμένες κεφαλές», η «γκιόσα». Πως ξοφλάς έτσι, μ’ ένα χαρακτηρισμό; Βάλτο αυτό στην άκρη να το ξεκαθαρίσεις.

Δεν αποκλείεται, το πελάγωμα μου να είναι το είδος νευρασθένειας, μια συνέπεια της απομόνωσης. Αν βρισκόμουν, έστω και παράνομος, στην Αθήνα ή στο βουνό με τους αντάρτες, θα πάθαινα το ίδιο; Ή μήπως φταίει το σπίτι με την παράξενη ατμόσφαιρα; Τόσοι άνθρωποι, ναυάγια της καταιγίδας που σαρώνει τον κόσμο, κι αντίς η δυστυχία να τους σμίγει, τους χωρίζει. Λες κι ο καθένας τους φοβάται μην κολλήσει από τον άλλον αρρώστια πιο βαριά απ’ αυτή που τον λιώνει. Ένας διάδρομος είναι, κάμαρες από δω, κάμαρες από κει. Οι πόρτες τους μονόφυλλες· όταν είναι ανοιχτές ο γείτονας βλέπει και την πιο κρυφή γωνιά. Τώρα που πιάσαν οι ζέστες τις ανοίγουν συχνά. Κι όμως καθένας τους ζει τυλιγμένος μέσα σ’ ένα κύλινδρο μοναξιάς. Όπου πάνε περπατάει μαζί τους. Ο χιτώνας του Νέσσου.

Στρατής Τσίρκας

«Ακυβέρνητες πολιτείες – Η λέσχη»

σελ. 26-27

Μες απ’ τα τείχη της Γερουσαλήμ

Στρατής Τσίρκας

«Ακυβέρνητες πολιτείες – Η λέσχη»

Δεν ήξερα πως η μοναξιά πίνεται γουλιά-γουλιά. Μήτε πως είναι τόσο πικρή. Κάθε ώρα και κανάτι. Το στόμα μου δε λέει να τη συνηθίσει. Μου ανεβαίνει και στο κεφάλι. Άνθρωποι χειρονομούν, αγορεύουν σε τόνο διδαχτικό. Πλαγιασμένος στη σοφίτα μου ή καθιστός, τους ακούω να λένε, να λένε, σαν κομμένες κεφαλές. Τα ίδια και τα ίδια· λόγια χυμένα σ’ ένα καλούπι όλα.

Ο ήλιος κυλάει αργά σα ρόδα από τούρκικον αραμπά, πυρώνοντας το γοτθικό σκουφί της μικρής στέγης. Πάνω απ’ το κεφάλι μου, η τσίγκινη αλεπού του ανεμοδείχτη γυρνάει με τεντωμένη ουρά και γκρινιάζει πνιχτά.

Πιο δύσκολο είναι το σούρουπο. Το φοβάμαι, όλη μέρα το περιμένω κι όταν φτάσει, προσέχω ακίνητος τα νεύρα μου, αγγίζω το σφυγμό της αντοχής μου. Από τη στιγμή που θ’ ακουστεί η καμπάνα της Μητρόπολης και θα βουτήξει ο ήλιος πίσω απ’ τα βουνά της γκρίζας πέτρας, με το κοκκινόχωμα γύρω στα λιόδεντρα και το δρόμο της Γιάφας που φιδοσέρνεται από καμπούρα σε καμπούρα, με πιάνει δαίμονας. Να κατεβώ! Πυκνό σκοτάδι γιομίζει το φύλλωμα των δέντρων. Ψηλά όμως είναι ακόμη μέρα κι οι κορφές των λόφων ανατολικά, βγάζουν ένα μενεξελί φως. Να βγω αμέσως θάναι κουτουράδα. Την ίδια μέρα ίσως όχι, κάποτε όμως σίγουρα θα την πλερώσω, αν μου γίνει συνήθεια.

Δε θυμάμαι ποιος, παρομοίαζε τον ερχομό της νύχτας εδώ με το αργό περπάτημα κόρης, που ήρεμα γυρίζει από τη βρύση, ξυπόλητη. Ζήτημα διάθεσης. Και μένα όταν πρωτόφτασα, μου φάνηκε πως έχει κάτι το βιβλικό. Αλλά τότε η απραξία δεν είχε στομώσει την ευαισθησία μου. Τώρα μου θυμίζει κοκεταρίες αρτίστας που αργοπορεί κρυμμένη στις κουίντες.

Όταν νυχτώσει στα καλά, κατεβαίνω· το κεφάλι μου βουίζει από το κλάμα της αλεπούς («μόοο-νος, μόοο-νος»). Περπατάω βαριά πάνω στο κουφό χώμα του δρόμου για να ξεμουδιάσουν τα πόδια μου. Σκοτάδι. Τούτος ο συνοικισμός είναι όλος επαύλεις και κήπους κι οι λιγοστοί του κάτοικοι τηρούν πειθαρχικά τη διαταγή του Στρατηγείου για το συσκοτισμό των φώτων. Ξεριζωμένοι, μείναν ωστόσο Γερμανοί. Γνωρίζω το δρόμο και δε χρειάζεται ν’ ανάψω τον ηλεχτρικό μου φανό. Μα τις πιο πολλές φορές δεν έχω πού να πάω.

Πρώτα κανονίζω να περάσω έξω από το σπιτάκι των γέρων, με τον αέρα κάποιου που πάει στη δουλειά του. Αν τα παραθυρόφυλλα της κρεβατοκάμαρας είναι γερτά, πρόβλημα δεν υπάρχει. Τρώγω, πίνουμε και κανένα ρακί· κουβεντιάζω ρωμέικα με δικούς μου ανθρώπους κι η ώρα περνάει. Όταν πάνε για ύπνο, εγώ τραβάω με τα πόδια για την παλιά πόλη. Τριγυρνάω μες απ’ τα τείχη της Γερουσαλήμ, περνώντας αργά τα σκοτεινά σοκάκια, κάτω από αμέτρητες καμάρες. Πιο πολύ με τραβάει ο αραπομαχαλάς. Ας έχουν περάσει τα μεσάνυχτα· στα σκεπαστά του παζαροσόκακα βρίσκω μαγαζάκια φωτισμένα, οσμίζουμαι ανθρωπίλα, μπαχαρικά και τσίκνα και τα μάτια μου χαίρουνται μετάξια και μπακιρικά. Σε κάποιο καφενεδάκι που διανυχτερεύει με χαμηλωμένο το ραδιόφωνο, σκοτώνω τον καιρό πίνοντας δυόσμο ή τσάι. Οι Αρχές δεν τόλμησαν να τους επιβάλουν μέρες χορτοφαγίας και δελτίο· για τους μουσουλμάνους το πρόβιο κρέας πουλιέται ελεύθερα. Έτσι, αν δε φάω στου Χατζηβασίλη, γιομίζω την κοιλιά μου στον αραπομαχαλά με σουβλάκια και κεμπάμπ. Παραγγέλνω και ταχινοσαλάτα ή κόκκινα ραπανάκια και πίσω τους μπακλαβά. Όταν μου φέρνουν το λογαριασμό, βαστιέμαι για να μη ξεφωνήσω: Μόνο; Φτήνια, λες και δεν έχουμε πόλεμο· το πάθος της αισχροκέρδειας ακόμη δεν τους άγγιξε. Όσες φορές ξέπεσα σ’ εβραίικο εστιατόριο έφυγα νηστικός, κι ας ήταν κρεοφαγία. Δε λέω για την ακρίβεια γιατί αυτή, κάπως εξηγείται· έχουν πολλά έξοδα οι άνθρωποι τούτοι· η συνομοσπονδία των Εβραίων εργατών βαστάει ψηλά τα μεροκάματα. Αλλά, να, τα φαγιά τα κοσέρ δε με τρέφουν.

Το Χριστιανικό μαχαλά όσο μπορώ τον αποφεύγω. Δεν είδα τον Πανάγιο Τάφο, μήτε θα τον δω μου φαίνεται. «Αμαρτία», έκανε η κυρά Μαργετούλα όταν το είπα: «Άμε κι άναψε ένα κεράκι να σε φυλάει η χάρη Του, έτσι που κακόπεσες στα ξένα παιδάκι μου. Πω, πω λόγια… Στον άγιο Ντάφο πας, ποιος θα σε πειράξει; Άμε να χαρεί κι η ψυχή της Λιλίκας, γιατί μας βλέπει από ψηλά και θλίβεται…» Πρώτη φορά που άκουσα να λένε τη γιαγιά μου Λιλίκα, εμείς την ξέραμε Βασιλική. Μα δεν πήγα.

Μένουν τα Ρωσικά και τ’ Αρμένικα. Από κει περνάω, αλλά σπάνια. Είναι ένας μπακάλης, Λοϊζίδης, πουλάει βαλκανίσιο τυρί κι ένας φούρναρης, που κάνει ψωμί άσπρο· το καμουφλάρει ρίχνοντας μέσα λίγες σταφίδες, πως είναι τάχατες κέικ, μα το ζητάει ακριβά. Ψωμί, τυρί, αυγά βραστά και κανένα τουρσάκι για το μεσημέρι, τα τυλίγω καλά, τα βάζω παραμάσκαλα και τα σέρνω οληνύχτα όπου πηγαίνω. Καφέ, τσιγάρο, τα έκοψα. Ξημερώνει. Από τον εφημεριδοπώλη, που έχει στέκι στην πύλη της Σιών, αγοράζω την «Παλεστάιν Πόστ» - τα Σάββατα παίρνω την άλλη, μα δεν είναι σόι – και τραβάω για ύπνο.

Στρατής Τσίρκας

«Ακυβέρνητες πολιτείες – Η λέσχη»

σελ. 22-25