Κάποτε βιαζόμασταν

Άλκη Ζέη

«Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα»

Ο Ευγένιος τεντώνει τα χέρια του να ξεμουδιάσει.

― Καλύτερα στην αγορά να ξεφορτώνω κασόνια, είναι πιο διασκεδαστικό.

Η Ελένη βολεύεται στην κουκέτα κι ακουμπάει το πηγούνι στα γόνατα. Ο Ευγένιος πάει και κάθεται πλάι της. Τα χέρια του είναι λεπτά με μακριά δάχτυλα και ροζ οβάλ νύχια. Ήθελε να γίνει χειρουργός. Ήθελε. Σταμάτησε στον δεύτερο χρόνο, γιατί τον πιάσανε. Ύστερα άρχισε τον τρίτο, μα χρειάστηκε να βγει στην παρανομία. Αργότερα τον ξανάπιασαν. Δεν πρόλαβε ποτέ. Κανείς τους απ’ αυτή τη γενιά δεν πρόλαβε ποτέ. Θα του πήγαινε χειρουργός. Τα χέρια του μπορούν να κάνουν και την πιο λεπτεπίλεπτη δουλειά. Στη Μακρόνησο έσπαζε πέτρες. Στο Παρίσι, τώρα, κουβαλούσε κασόνια στην αγορά. Μονάχα για κάποιο διάστημα αποφάσισε να «αστικοποιηθεί», όπως λέει ο ίδιος. Μετά την τρίτη διαγραφή του από το κόμμα και τη δεύτερη εξορία του. Ήρθε για ένα χρόνο στο Παρίσι κι έμαθε να φτιάχνει κολιέ, βραχιόλια, σκουλαρίκια κι άλλα στολίδια από λεπτό σύρμα. Γύρισε στην Αθήνα κι άνοιξε μπουτίκ. Πήρε κι αυτοκινητάκι. Η Πόπη ήθελε οικόπεδο στη θάλασσα. Βρήκαν σ’ ένα συνεταιρισμό με δόσεις. Να παντρευτείς μια κοπέλα με στήθος Λολομπρίντζιντα, που να τρέχει πρώτη στις διαδηλώσεις, που να σου κουβαλάει τον Δεκέμβρη του '44 μετά την απελευθέρωση από τους Γερμανούς — στη μάχη με τους Εγγλέζους — ως και τον μπουφέ της γιαγιάς της για οδόφραγμα και να σου γίνει, ύστερα από είκοσι τόσα χρόνια, μια παχουλή κυρία, με οικόπεδο σώνει και καλά στη θάλασσα! Γι’ αυτό τον λυπότανε πιο πολύ απ’ όλα η Ελένη. Όταν περνούσε από την μπουτίκ του κι έβλεπε την Πόπη με το ξασμένο φουντωτό μαλλί και τη σκληρή λακ, λες και φορούσε κράνος, δεν μπορούσε να πιστέψει πως υπήρξε κάποτε η άλλη Πόπη, που στη δεύτερη διαγραφή του Ευγένιου ξεφώνιζε: «Είστε τρελοί! Αυτός είναι πιο παλικάρι απ’ όλους μας...» «Σύντροφοι, χάνουμε τη σοβαρότητά μας.» Αυτό το είπε ο Αχιλλέας. Ο Ευγένιος, στη μάχη των Εξαρχείων, τον Δεκέμβρη του ’44, φορούσε μαύρο χοντρό παλτό κι ένα μακρύ πορτοκαλί κασκόλ που σερνότανε χάμω. «Είχα τις αμυγδαλές μου... αυτό βρήκα μπροστά μου... είναι της μικρής μου αδερφής.» Αυτή ήταν η απολογία του Ευγένιου. Τίποτ’ άλλο. Του καταλόγισαν ένα σωρό. Κανένας δεν τα θυμάται τώρα. Μα όποιον και να ρωτήσει κανείς από κείνη τη συντροφιά, θα πει πως είναι σίγουρος πως τον διέγραψαν για το πορτοκαλί κασκόλ την ώρα της μάχης.

Μετά την 21η Απριλίου του 1967 — που έγινε η δικτατορία — η Ελένη πήγε και τον βρήκε στην μπουτίκ του. Ήτανε σαν τρελός. Όχι γιατί φοβότανε μην τον συλλάβουνε. «Να μας πιάσουν στον ύπνο!» Με δυο εξορίες, παρ’ όλες τις διαγραφές του, ένιωθε πως δεν μπορεί να κάθεται με σταυρωμένα χέρια. Ξαφνικά φωτίστηκε το πρόσωπο του και κοίταξε την Ελένη γεμάτος ελπίδα. «Σε στέλνει κανείς;» Τον απογοήτεψε. Ήρθε να του ζητήσει λεφτά. Θέλει να πάρει την κόρη της και να φύγει στο εξωτερικό, ώσπου να περάσει η μπόρα. Αφήνουν πολλούς να φύγουν, λες και θέλουν να τους ξεφορτωθούν, για να μην έχουν τον μπελά να τους πιάνουν όλους. Δεν θέλει να φύγει χωρίς τη μικρή, δεν την αφήνει ούτε στη Λίζα. «Να φύγω. Όσο να περάσει η μπόρα. Λίγους μήνες.» Ο Ευγένιος φουντώνει. «Είσαι τρελή, θα τους έχουμε τουλάχιστο για πέντε χρόνια.» Κόντεψαν να τσακωθούν. Τον είπε απαισιόδοξο και κοντόμυαλο. Ένιωσε ξαφνικά πως παπαγάλιζε κάτι ξεχασμένες φράσεις του Αχιλλέα. Έκανε να φύγει, την τράβηξε απότομα από τη ζακέτα. Άνοιξε το συρτάρι του ταμείου. Η Πόπη έλειπε. Της έδωσε ό,τι είχε μέσα. Τριάντα χιλιάδες. Της έχωσε ακόμα κάτι ψιλά στις τσέπες. Την αγκάλιασε και τη φίλησε στο στόμα. Δυνατά. Απελπισμένα. Σαν το στερνό φιλί που δίνουν δυο καταδικασμένοι πριν τους πάνε για εκτέλεση. «Γράψε!» της φώναξε.

Όταν ύστερα από μερικούς μήνες τον είδε στο Παρίσι, απόρησε. Κόντεψαν να χωρίσουν, λέει, με την Πόπη. «Να καθίσεις στ’ αυγά σου, εμείς κάναμε ό,τι έπρεπε στον καιρό μας, ας κάνουν κι άλλοι τώρα.» Αυτό του έλειπε να τρέχει η δικτατορία στους δρόμους κι αυτός να φτιάχνει κολιέ με συρματάκια. Παρακαλούσε να τον πιάσουν, μα ούτε κι αυτή τη χάρη δεν κάνανε σε μερικούς, να γλιτώσουν τουλάχιστον από τα ερωτηματικά: Πώς φτάσαμε ως εδώ; Πώς δεν ανησυχήσαμε, πώς δεν πήραμε μέτρα; Πώς τους πιάσανε όλους στο κρεβάτι; Δεν μας έμαθαν τίποτα από συνωμοτισμό οι τόσες παρανομίες; Έψαχνε απεγνωσμένα να βρει κάποιον, έστω και απ’ αυτούς που σήκωσαν το χέρι και στις τρεις διαγραφές του. Τον βρήκε τυχαία. «Δεν σε πιάσανε. Ούτε και μένα καθώς βλέπεις.» «Τώρα τι κάνουμε;» «Θα σου μηνύσω.» Του είπε πως ξέρει να φτιάχνει ένα σωρό πράγματα: κολιέ, βραχιόλια, πομπό. «Δεν είναι ακόμα ώρα, θα σου μηνύσω.» Δεν του μήνυσε ποτέ. Είπε στην Πόπη πως θα δοκιμάσει να φύγει, κι αν δεν τον σταματήσουν στο αεροδρόμιο, θα πάει μια βόλτα στο Παρίσι να βρει καινούργιο υλικό για την μπουτίκ. Τον πίστεψε, γιατί οι δουλειές άρχισαν πάλι να πηγαίνουν καλά. «Έσκασα να περιμένω», λέει της Ελένης, «ένα μήνυμα από οποιονδήποτε κι ας ήτανε κι από το Λιοντάρι του Ντανφέρ.»

Το Λιοντάρι του Ντανφέρ!

Ο μόνος που ήξερε καλά γαλλικά από την παρέα ήτανε ο Ευγένιος. Πήγαινε στη Γαλλική Ακαδημία, όπως λέγανε όλοι τότε το Γαλλικό Ινστιτούτο. Τις τελευταίες μέρες πριν την απελευθέρωση, έγινε μια μεγάλη συγκέντρωση σε κάποια συνοικία της Αθήνας που ήτανε κιόλας λεύτερη. Πρώτη φορά μαζευόντανε στα φανερά τόσοι πολλοί. «Θα έρθει κάποιος από πάνω να μας μιλήσει», είπε ο Αχιλλέας. Κι όπως τόνιζε το «κάποιος» και το «από πάνω» καταλάβανε όλοι πως θα ήτανε μεγάλο στέλεχος. Μια αίθουσα σχολείου κατάμεστη. Μπήκε ένας κοντόχοντρος άντρας, κάθισε στην έδρα του δάσκαλου κι άπλωσε πάνω τις παλάμες του. Δεν χαμογελούσε, δεν μιλούσε, μόνο τους κοίταζε για κάμποσο με μισόκλειστα μάτια. Όλη η αίθουσα κρατούσε την ανάσα της και τον περίμενε ν’ ανοίξει το στόμα του. Η Ελένη καθότανε δίπλα στον Ευγένιο και τον άκουγε κάτι να σκαλίζει στην τσάντα του. Έβγαλε ένα γαλλικό βιβλίο, το ξεφύλλισε, άνοιξε μια σελίδα και μετά το ’βαλε μπροστά της. Ήτανε μια πλατεία του Παρισιού. Η πλατεία Ντανφέρ Ροσερό, που στη μέση είχε πάνω σε βάθρο ένα μπρούντζινο λιοντάρι. 0 Ευγένιος πήρε ένα μολύβι κι έγραψε κάτω από την εικόνα: «Δεν μοιάζει με το Λιοντάρι του Ντανφέρ;» Η Ελένη κοίταξε τον χοντρό άντρα με τα απλωμένα παχουλά χέρια. Ίδιος το συνοφρυωμένο λιοντάρι! Ο Πάνος, η Νίνα και τ’ άλλα παιδιά έσκασαν στα γέλια μετά, όταν τους το διηγήθηκαν. Ήτανε το μόνο μυστικό που είχε η Ελένη από τον Αχιλλέα. Δεν θα γελούσε. Δεν γελούσε ποτέ με τέτοια αστεία, ούτε του άρεσε να τα λένε κι οι άλλοι. Κι αν κάτι έχει μείνει αξέχαστο από κείνα τα χρόνια, είναι που γελούσαν και τις πιο δύσκολες στιγμές. «Δεν είναι μόνο που γεράσαμε», λέει τώρα ο Ευγένιος, «μα χάσαμε και το χιούμορ μας.»

Δεν γύριζε ο Ευγένιος πίσω στην Ελλάδα, κι ας ταξίδευε κομπάρσος σε ψεύτικα τρένα. Δεν γίνεται να κάθεται στην μπουτίκ του και να φτιάχνει κολιέ με συρματάκια σαν να μην συνέβηκε τίποτα. Σαν να μην συνέβηκε τίποτα. Να γυρίσει πίσω να κάνει τι; Αφού όλα διαλύθηκαν και κανείς δεν πρόκειται να του μηνύσει να κάνει κάτι. «Όχι, όχι», ξεφωνίζει με πείσμα ο Πάνος. «Όλα υπάρχουνε, μόνο ξαναφτιάχνονται, πιο γερά. Θέλει υπομονή. Μη βιάζεσαι.» «Κάποτε βιαζόμασταν.» Εκεί αρπάζονται. Λόγια πικρά.

Άλκη Ζέη

«Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα»

σελ. 18-22

Εμείς κι Εσείς

Άλκη Ζέη

«Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα»

Ανεβαίνω στο τρένο με τον χωροφύλακα. Κηφισιά-Αθήνα. Είκοσι λεπτά διαδρομή. Ατέλειωτο ταξίδι. Το ήξερα πως θα με πιάνανε.

— Και την αρραβωνιαστικιά μου τη λένε Δάφνη, κάνει ο χωροφύλακας κοιτάζοντας την ταυτότητά μου. Μικρή κοπέλα, τι πας και μπλέκεις; Έχεις αρραβωνιαστικό;

Δεν απαντάω. Γνέφω κάτι αόριστο με το κεφάλι. Έχω ακόμα την παλιά μου ταυτότητα. Δεν την άλλαξα όταν παντρεύτηκα με τον Αχιλλέα. Παντρεύτηκα! Ένα κορίτσι παντρεύεται με φούστα και πουλόβερ. Χωρίς κουφέτα και λουλούδια. Χωρίς καλεσμένους και νυφικό κρεβάτι. 0 Αχιλλέας φεύγει την ίδια μέρα. Αντάρτης, κάπου στο βουνό. Αντάρτης! Χωρίς να είναι πια πόλεμος, ούτε Κατοχή. Αντάρτης! Όταν σ’ όλους τους τόπους άρχιζε μια καινούργια ζωή. «Σ’ ένα χρόνο θα έχουμε μπει στην Αθήνα.» Είχε σιγουριά η φωνή του. «Το είπε ο Αχιλλέας.» «Μείνε γι’ απόψε», παρακαλούσα. Δεν γινότανε. Όλα είχανε κανονιστεί με το δευτερόλεπτο. Ο πρώτος σύνδεσμος, ο δεύτερος... Εγώ όμως το ’θελα πολύ ένα μεγάλο νυφικό κρεβάτι. Ένα διπλό κρεβάτι με σιδερένιο τσέρκι για την κουνουπιέρα, σαν κι αυτό που είχαμε στο σπίτι του παππού στο νησί. Κουβέρτες άσπρες, πλεγμένες με το κροσεδάκι, μεγάλες στενόμακρες μαξιλάρες. Το θέλω το νυφικό κρεβάτι. Χωρίς βιασύνη από το ένα ραντεβού στο άλλο. Χωρίς φόβο. Μια ολόκληρη νύχτα. Η δικιά μου νύχτα που δεν θα ’ρθει ποτέ. Να ξυπνώ και να βλέπω πλάι μου στο μαξιλάρι τα σμιχτά καστανόξανθα φρύδια. Κι έξω, ούτε Γερμανοί ούτε χαφιέδες ούτε όλμοι ούτε σφαίρες. Δεν έχω περάσει ποτέ μου μια ολόκληρη νύχτα με άντρα. Με τον Αχιλλέα. Γιατί άλλος άντρας δεν υπάρχει κι ούτε θα υπάρξει ποτέ. Όσος καιρός κι αν περάσει.

Πενήντα μία μέρες που τέλειωσε ο πόλεμος, πενήντα μία μέρες που κράτησε η απελευθέρωση. Πενήντα νύχτες είχα την ελπίδα να περάσω έστω και μία μόνο ολόκληρη με τον Αχιλλέα. «Θα μείνουμε μαζί μονάχα σαν παντρευτούμε.» Το είπε ο Αχιλλέας. Η Νίνα μένει μαζί με τον Πάνο σ' ένα καμαράκι τόσο δα και δεν τη νοιάζει να το διαλαλεί σ’ όλον τον κόσμο. Θαρρείς μάλιστα πως το κάνει επίτηδες και βρίσκει κάθε φορά να πει κάτι για να καταλάβουμε πως τα βράδια κοιμάται μαζί του. «Λαχτάρα που πήρα χτες βράδυ! Ξύπνησα και δεν είδα τον Πάνο δίπλα μου.» Αλήθεια, τη ζηλεύω. Ώρες ώρες μου φαίνεται πως θα μείνω η αιώνια αρραβωνιαστικιά και πως σ’ όλη μου. τη ζωή θα πλαγιάζω με τον Αχιλλέα στα βιαστικά, ανάμεσα σε δυο συνεδριάσεις ή σε δυο δουλειές του. Σε ξένο κρεβάτι πάντα. Αν λείπει η Λίζα από το σπίτι ή στο καμαράκι της Νίνας. «Σ’ αρέσει;» ρωτάει η Νίνα, ενώ της δίνω πίσω το κλειδί της. Μπορεί και να ντρέπομαι ν’ απαντήσω, μπορεί και να μη μ’ αρέσει ακριβώς εκείνη η στιγμή. Αν κοιμόμουνα όμως μια ολόκληρη νύχτα μαζί του, είμαι σίγουρη πως θα μ’ άρεσε. Τριάντα τρεις νύχτες τις πέρασα πλάι του. Όσο κράτησαν οι μάχες του Δεκέμβρη μετά την απελευθέρωση. Ο καινούργιος πόλεμος με τους Εγγλέζους. Τριάντα τρεις νύχτες κατάχαμα, ντυμένοι. Από τη μια κρατούσε το χέρι μου κι από την άλλη το όπλο. «Θα διώξουμε τους Εγγλέζους, σ’ τ’ ορκίζομαι, και θα μείνουμε μαζί.» Το είπε ο Αχιλλέας! «Λόρδος Μπάυρον», ο λόχος των σπουδαστών, και μπροστά με καψαλισμένα τα καστανόξανθα βλέφαρα, ο Αχιλλέας. Οι κοπέλες με ζηλεύουν. Αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα, που δεν φοβάται στη μάχη! Φοβάται μόνο να με πάρει τη νύχτα και να πάμε στο διπλανό καμαράκι που είναι φυλαγμένα όπλα και σφαίρες. Δεν φοβάται τα όπλα, βέβαια. Φοβάται τους άλλους, τι θα πουν, εκείνος δίνει το παράδειγμα. Αν θελήσουν να κάνουν κι άλλοι έτσι... Κοιμόμαστε όλοι μαζί χάμω σε κουβέρτες στη μεγάλη αίθουσα ενός σχολείου. Μόλις που αγγίζουν τα δάχτυλά μας. «Θα ζήσουμε μαζί, μόλις διώξουμε τους Γερμανούς.» Τους διώξαμε. «Αφού τελειώσουν οι μάχες του Δεκέμβρη.» Τελειώσανε. Και τώρα, για να περάσω μια νύχτα σε κρεβάτι με τον Αχιλλέα πρέπει να πάει αντάρτης στα βουνά! «Σου το ορκίζομαι, σ’ ένα χρόνο.» Τώρα, ούτε Γερμανοί ούτε Άγγλοι. Τώρα ο εχθρός είναι ο αδερφός μου! «Δεν μπορείς να κρυφτείς σπίτι μου, θα χάσω τη θέση μου στο υπουργείο.» «Μια βραδιά μονάχα», μεσολαβεί η Λίζα. «Να χάσω τη δουλειά μου επειδή αυτοί θέλουνε;» «Εμείς θέλουμε; Εμείς θέλουμε να βασανιζόμαστε, να σκοτωνόμαστε! Εμείς θέλουμε να μπαίνουμε στις φυλακές, να μας στήνετε στον τοίχο;» «Εσείς κάνατε εγκλήματα, πήρατε ομήρους.» Ψέματα! Το μίσος στα μάτια του αδερφού. Το μίσος στα δικά μου μάτια. Ο μεγάλος αδερφός, που σαν έλειπε η Λίζα μού χτένιζε τα μαλλιά χωρίς να με πονάει. Η μικρή αδερφή που έγραφε ποιήματα μόνο για κείνον στη γιορτή του. Εμείς κι Εσείς. Ένας ατσάλινος τοίχος ανάμεσά μας.

«Σ’ ένα χρόνο το πολύ», μ' αποχαιρετάει ο Αχιλλέας και στη φωνή του υπάρχει σιγουράδα. Στρίβει τον δρόμο και χάνεται. Δεν χύνω ούτε ένα δάκρυ. Όλα στέγνωσαν μέσα μου. Απόμεινα σε μια άγνωστη πόλη. Σε μια Αθήνα ξένη. Πόρτες κουφές, μουγκά παράθυρα. «Εσείς που μας σφάξατε.» «Εσείς που μας στήνετε στον τοίχο.» «Κλειδώστε τις πόρτες στην αρραβωνιαστικιά του συμμορίτη!» Όλες τις πόρτες. Πράσινες πόρτες με ηλεκτρικά κουδούνια, καρυδένιες μεγάλες πόρτες με μπρούντζινα γυαλιστά πόμολα. Ακόμα κι εκείνη η μικρή του θείου Κώστα, του αδερφού της μαμάς, με το σιδερένιο χέρι για χτυπητήρι. «Σ’ ένα χρόνο.» Το είπε ο Αχιλλέας.

Ένα χρόνο τώρα γυρνάω μ’ ένα ταγάρι και μια καθαρή κιλότα μέσα. Ένα χρόνο κοιμάμαι σε ξένα σπίτια. Κάθε μέρα κι ένας λιγότερος. Πιάσανε τη Νίνα, τον Πάνο, τον Ευγένιο. Ήτανε δέκα μικροί νέγροι κι έμεινε ένας, εγώ, απ’ όλη τη συντροφιά. Αυτό είναι το χειρότερο, χωρίς φίλους. Κάθε τόσο συναντάω τη Λίζα στα βιαστικά, να μου φέρει κανένα ρούχο και λεφτά. Έχει, λέει, βάλει πάνω στη βιβλιοθήκη μόλις μπαίνεις στο χολ του σπιτιού μας τη φωτογραφία του πατέρα με τα παράσημα από τον πόλεμο. Να γυρίσω σπίτι κι αν έρθουν να ψάξουν, μπορεί να τους σταματήσει ο νεκρός ήρωας της Αλβανίας. Δεν θα τους σταματήσει τίποτα. Δεν είμαι η κόρη του ήρωα, είμαι η αρραβωνιαστικιά του συμμορίτη. «Πού θα μείνεις απόψε;» ρωτάει ανήσυχα η Λίζα. «Έχω κάπου.» Δεν έχω πουθενά. Είναι απόγεμα κι ακόμα δεν ξέρω πού θα περάσω αυτή τη νύχτα. Δεν ξέρω ποια πόρτα να χτυπήσω. «Μπορώ; Γι’ απόψε μονάχα;» Χτύπησα την πόρτα της Έρσης. Με την Έρση καθόμασταν δώδεκα χρόνια στο ίδιο θρανίο. Τα Σαββατοκύριακα τα περνούσαμε μαζί, πότε στο σπίτι της, πότε στο δικό μας. Άνοιξε την πόρτα η ίδια και με κράτησε στο κεφαλόσκαλο. Δεν μου είπε φοβάμαι. Δεν είπε οι δικοί μου δεν θα θέλουν. Μόνο: «Φύγε, φύγε». Δεν έφυγα αμέσως. Δεν ξέρω γιατί. «Εσείς που παίρνετε τα παιδιά και τα κάνετε γενίτσαρους, εσείς που σφάζετε...» Φεύγω χωρίς να της πω: «Εμάς που μας στήνετε στον τοίχο...» Στάθηκα για λίγο βουβή μπροστά στην κλειστή πόρτα.

Στην πρώτη δημοτικού, την πρώτη μέρα του σχολείου, δυο κοριτσάκια κάθονται παράμερα, φοβισμένα. Η Έρση κι η Δάφνη. Σιγά σιγά, χωρίς να το καταλάβουμε, τα δάχτυλά μας βρέθηκαν πλεγμένα. Μείναμε έτσι δώδεκα χρόνια. Όχι, δεν ερχότανε μαζί μου να γράψουμε στους τοίχους, μα βοηθούσε στα μαθητικά συσσίτια. Τον Δεκέμβρη του '44 μας χώρισαν αδιαπέραστα σύνορα. Έμενε προς τη μεριά που ήταν οι Εγγλέζοι και οι άλλοι. Όταν τη συνάντησα μετά, μου μιλούσε για κουβάδες μάτια. Έλεγα πως τρόμαξε και θα της περάσει. Τώρα το μίσος στα μάτια της Έρσης, το μίσος στη δική μου ψυχή. Τώρα ο εχθρός είναι η Δάφνη. Τώρα ο εχθρός είναι η Έρση.

Άλκη Ζέη

«Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα»

σελ. 25-29

Τι το πείραζε το κόμμα, αν θα ήτανε αυτή;

Άλκη Ζέη

«Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα»

Καθόμαστε με τη Βάγια στην αυλή. Πέρασαν οι άπνοες μέρες του Αυγούστου με τις υγρές νύχτες. Ο Σεπτέμβρης έρχεται γλυκός και ανάλαφρος. Έκλεισα ένα χρόνο, τέσσερις μήνες και πέντε μέρες στην Τασκένδη. Είναι εφτά η ώρα το απόγευμα. Η Δαφνούλα κοιμάται. Είναι οχτώ μηνών. 'Ενα κοριτσάκι με γαλάζια μάτια που θα μοιάσει, είμαι σίγουρη, της Λίζας, κι έχει τα πυκνά φρύδια του Αχιλλέα. Από μένα δεν πήρε τίποτα. Δεν με νοιάζει, πήρε το όνομα. 0 Αχιλλέας δεν ήθελε να την πούμε Δάφνη. «Αφού λεν εσένα», δικαιολογήθηκε. «Εμένα, το ξέρεις πως δεν με λένε πια Δάφνη, κι εσύ ούτε με φώναξες ποτέ έτσι.» «Μια κι επιμένεις τόσο...» Τώρα, εκείνος λείπει εδώ και είκοσι μέρες. Τον έχουν καλέσει στην «έδρα», όπου βρίσκεται η καθοδήγηση του κόμματος. Τέλειωσε τη στρατιωτική σχολή με άριστα ο Αχιλλέας. Ούτε βέβαια χρειάστηκε να ξαναπιάσει το όπλο... με δίπλωμα πια. Τώρα δουλεύει στο κόμμα. Εκεί χρειάζεται, έτσι λέει.

Είναι Σάββατο, κι όλοι έχουν γυρίσει από τις δουλειές τους πιο νωρίς ή από τα μαθήματα, όσοι σπουδάζουν. Έρχονται ένας ένας οι άντρες, ξεγυμνώνονται από τη μέση και πάνω και πλένονται στη βρύση της αυλής. Οι γυναίκες έχουν πλυθεί στις σκάφες στην αποθήκη και βγαίνουν με μουσκεμένα μαλλιά. Η Ροδιά έχει στεριώσει τα δικά της ψηλά, σ’ ένα μεγάλο κότσο. Της πάνε. Ο Αλεπούλης, ο άντρας της, δεν έχει φανεί καθόλου.

― Πού είναι ο δικός σου; ρωτάει ο Αργύρης που μένει με τη γυναίκα του και τα παιδιά του στο απέναντί μας δωμάτιο.

― Έχει δουλειά, του απαντάει ξερά.

― Α, κάνει εκείνος σαν να κατάλαβε κάτι

Ο Αργύρης γνέφει στη Βάγια και σε μένα, που καθόμασταν στα σκαλάκια, να πάμε κάτω από τη βουκαμβίλια. Εδώ και κάμποσες μέρες, οι λίγες οικογένειες που μένουμε σ’ αυτό το σπίτι έχουμε χωριστεί σε δυο στρατόπεδα. Άλλοι κάτω από τη βουκαμβίλια κι άλλοι κάτω από την κληματαριά. «Μας πήρανε το τραπέζι», μουρμούριζε η Βάγια. Κάτω από την κληματαριά ήτανε στημένο ένα σανιδένιο τραπέζι. Εκεί πολλές φορές, τις ζεστές καλοκαιριάτικες νύχτες φέρναμε τα φαγητά μας κι όποιος ερχότανε έτρωγε χωρίς να ρωτήσει τίνος είναι το φαί. Εκεί πιάνανε τ’ αντάρτικα τραγούδια κι απλωνότανε μετά η μεγάλη νοσταλγία. «Σαν τέτοια μέρα στο χωριό μας είχαμε πανηγύρι.» «Κλείνουν πέντε χρόνια που πέθανε η μάνα μου. 0 τάφος θα χορτάριασε να με περιμένει.» Τώρα, πάνε όλα αυτά. Πότε πρωτόγινε η αλλαγή; Θαρρώ το ίδιο βράδυ που έφυγε ο Αχιλλέας, γιατί είχα νιώσει ξαλαφρωμένη που μπορούσα να διαλέξω ξένοιαστα τη βουκαμβίλια. Μπορεί και ν’ άρχισε από μια φράση που είπε κείνο το βράδυ στην αυλή ο Αργύρης. «Τι στο διάβολο πια κι αυτός, δεν μπορεί να λέει τόσο μεγάλες ψευτιές για κάτι που το ζήσαμε στο πετσί μας.» Κι εννοούσε κάποιον που είχε έρθει από την «έδρα» να αναλύσει την κατάσταση σε μια συνέλευση. Η Ροδιά είχε αγριέψει. «Θα το πληρώσεις αυτό που είπες.» «Πώς τολμάς;» συμπλήρωσε κι ο Αλεπούλης, «να κρίνεις τον ΠΡΩΤΟ των ΠΡΩΤΩΝ;» Ο Αργύρης είχε πάρει φόρα και δεν χαριζότανε σε κανέναν. Έκρινε, σχολίαζε, καταδίκαζε όσα είχανε διαδραματιστεί στο βουνό και πριν και μετά. «ΕΚΕΙΝΟΣ δεν λαθεύει ποτέ», ξανάκαμε πιο άγρια η Ροδιά. «Εδώ ο θεός έχει λαθέψει», πετάχτηκε η Βάγια, που ως εκείνη τη στιγμή δεν είχε ανοίξει το στόμα της.

Η Ροδιά πήγε και στάθηκε μπροστά της, την κοίταζε στην αρχή αμίλητη κι ύστερα είπε, είπε μια μια τις λέξεις της, κομπολόι που αργοπέφτουν οι χάντρες του: «Εσύ καλύτερα να κρύψεις τις πομπές σου, παρά να μιλάς». Η Βάγια αναψοκοκκίνισε, έριξε ένα βλέμμα γύρω της, σαν να ζητούσε βοήθεια, κι έτρεξε στο δωμάτιο της. Πήγα κι εγώ ξοπίσω της. Η Βάγια έκλαιγε. Απέξω ακουγόντανε οι φωνές του Αργύρη και της Ροδιάς που καβγάδιζαν.

Οι πομπές της Βάγιας! Το αμάρτημά της ήτανε ότι είχε αγαπήσει τον Κυριάκο, τον γιατρό που με ξεγέννησε, που είχε δική του κλινική στη Λάρισα, που τα είχε παρατήσει όλα: λεφτά, δουλειά, γυναίκα, παιδιά, για να πάει να προσφέρει τις υπηρεσίες του στον Δημοκρατικό Στρατό. Η Βάγια ήτανε δεκαεννιά χρονώ όταν βγήκε στο βουνό. Τρεις φορές την είχανε σπάσει στο ξύλο στο χωριό της — κάπου στη Μακεδονία - και το ’ξερε πως την τέταρτη θα τη σκότωναν. Η ίδια η μάνα της έσκαψε λαγούμι και τη φυγάδεψε. Βρέθηκε στις μάχες κοντά στον γιατρό, που είχε στήσει ένα κινητό χειρουργείο και χειρουργούσε τα πάντα. Διάλεξε τη Βάγια για νοσοκόμα, όχι γιατί ήτανε νοστιμούλα, μα γιατί της έκοβε. Και όταν έκανε κείνος εγχειρήσεις, του περνούσε τα εργαλεία σαν έμπειρη βοηθός. Από τότε την κράτησε κοντά του, ώσπου φτάσανε στην Τασκένδη. Καταδικασμένη μια τέτοια αγάπη. Από το κόμμα πρώτ’ απ' όλα. 0 γιατρός δούλευε τώρα σ’ ένα μεγάλο νοσοκομείο. «Τον λατρεύουν όλοι εκεί μέσα», λέει η Βάγια, «πώς μπορείς να μη λατρέψεις έναν τέτοιον άνθρωπο!» Τον γνώρισα τον Κυριάκο όταν πήγα πρώτη φορά να μ’ εξετάσει αν ήμουν έγκυος. Η Βάγια με είχε βοηθήσει ν’ ανέβω στην πολυθρόνα. «Ξέρεις τι θα πει να κρύβεις την αγάπη σου μέσα σ’ αυτό το δωμάτιο, να πλαγιάζεις με τον άντρα που λατρεύεις στα βιαστικά σε τούτη εδώ την πολυθρόνα και να ξέρεις πως δεν θα κάνεις ποτέ παιδί δικό του;» Ο Κυριάκος είχε δυο γιους και τη γυναίκα του, που αναγκάστηκαν να καταφύγουνε σε συγγενείς στην Αθήνα, γιατί τους ρήμαξαν όταν βγήκε κείνος στο βουνό. Τα ξέρει όλα η Βάγια, μα το πήρε απόφαση να μείνει κοντά του. Μόνο που θα ’θελε να γίνονταν όλα στα φανερά. Τι το κακό; Μια γυναίκα θα του ’πεφτε, που ζει μονάχος τόσα χρόνια, και ποιος ξέρει για πόσα ακόμα. Τι το πείραζε το κόμμα, αν θα ήτανε αυτή; Λύσσαξε η Ροδιά, γιατί ο άντρας της είναι μισή μερίδα...

Άλκη Ζέη

«Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα»

σελ. 214-217

Μια σούστα στη ραχοκοκαλιά

Δεκάξι χρονώ. Το πρώτο τρένο της ζωής μου. Ο πρώτος άντρας της ζωής μου. Μέσα στο τρένο, Ιταλοί στρατιώτες, Γερμανοί αξιωματικοί, ασφαλίτες, μαυραγορίτες, κι άλλος κόσμος, άπλυτος. Οι ντύσες των βιβλίων μου γεμάτες χαρτάκια. Δεν φοβάμαι. Δεν με νοιάζει που είμαι στριμωγμένη. Το μάγουλό μου ακουμπάει στο σακάκι του από σαμαροσκούτι. Έχει φουντώσει το μάγουλό μου από το τραχύ ύφασμα. Μ' αρέσει. Σίγουρα δεν τον λένε Αχιλλέα, μα του ταιριάζει. Ποτέ δεν θα τον πω με άλλο όνομα. Αν δεν ήτανε αντισυνωμοτικό, θα γέμιζα τα περιθώρια των βιβλίων μου: ΑΧΙΛΛΕΑΣ, ΑΧΙΛΛΕΑΣ. Πλάι στις εξισώσεις της άλγεβρας. Να μπορούσα να του πω πως το πραγματικό μου όνομα είναι Δάφνη! Ο Πάνος πάλι φταίει. «Πρέπει να πάρεις ψευδώνυμο, για συνωμοτικούς λόγους», μου είπε μόλις μ' έγραψε στην οργάνωση. «Ωραία, θα πάρω 'Αλκηστη.» Γέλασε με κείνο το γελάκι του σαν ξεκούρντιστο. «Όχι, μην πάρεις Μήδεια!» «Ελένη, ένα συνηθισμένο όνομα.» Ελένη! Και το φόρεσα όλη μου τη ζωή. Εκτός από λίγο καιρό. Στη Ρώμη. «Με λένε Δάφνη.» 'Έτσι είπα στον Ζαν-Πωλ. Το βρήκε πολύ ωραίο, πολύ ελληνικό. Δεν μπορούσα να πω Ελένη. Η Ελένη είναι η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα. «Είναι η αρραβωνιαστικιά μου.» 'Έτσι με σύστησε σε κάποιον που συναντήσαμε στον δρόμο. Μπορεί και να το έκανε για λόγους συνωμοτικούς, για να μην αναφέρει όνομα. Ο Αχιλλέας δεν θα ’λεγε ποτέ το κορίτσι μου. Ως εκείνη τη μέρα, δεν μου είχε πει τίποτα. «Μη με κοιτάς παράξενα», ήτανε η πιο τρυφερή του κουβέντα. Αυτός είναι ο Μεγάλος Έρωτας. Ο δικός μου έρωτας. Έχω γεμίσει τις σελίδες των βιβλίων μου με τρίχες από το σαμαροσκούτι του — μαδάει απαίσια —, έχω κρατήσει ένα τόσο δα χαρτάκι από ένα σημείωμα που έσκισε. Πρόλαβα και το γλίτωσα πριν το κάψει. Να ’χω μια λέξη γραμμένη από το χέρι του, έστω κι αν δεν είναι για μένα, παρά για το πώς θα οργανώσουμε με πιο αποτελεσματικό τρόπο... Αν το ’ξερε, θα με μάλωνε. Αντισυνωμοτικό. Μια ξεχωριστή λεξούλα «σύντομα». Τίποτ’ άλλο. Καθαρά στρογγυλά γράμματα. Το σίγμα στριφογυριστό, η γραμμή του μι ίσια, μονοκόμματη

«Είναι η αρραβωνιαστικιά μου.» Αυτό ήτανε. Από κείνη τη μέρα μπορούσα στον δρόμο να τον κρατώ από το χέρι. Μπορούσα, όταν καθότανε, να στηρίζομαι με τα δυο μου χέρια στους ώμους του κι ας ήτανε και άλλοι μπροστά.

Η πρώτη φορά ήρθε αναπάντεχα. Διστάζαμε κι οι δυο μας. Με πείραζε. «Να μεγαλώσεις λίγο.» Εγώ ήθελα, μα φοβόμουνα κιόλας. Η πρώτη φορά! Σε κάποιο υπόγειο, που το είχαμε για παράνομο τυπογραφείο. «Δεν ήτανε σωστό», είπε εκείνος ύστερα. «Είναι χώρος δουλειάς». Πάγωνα. Δεν ζεστάθηκα καθόλου. Ούτε κείνη τη στιγμή. Όταν δουλεύαμε, έριχνα πάνω μου ένα αντρικό σακάκι που κάποιος το ’χε ξεχάσει. Σαν ξύλιαζαν τα χέρια μου, τα έτριβα πάνω στο σαμαροσκούτι του και μετά ακουμπούσα ολόκληρη πάνω στην πλάτη του όπως καθότανε σκυφτός. Καλύτερα να φορούσε το σαμαροσκούτι και κείνη τη στιγμή. Με το σαμαροσκούτι είναι δικός μου. Είναι ο ΑΧΙΛΛΕΑΣ. «Θα, διώξουμε τους καταχτητές». «Η λευτεριά θέλει θυσίες». «Αφέντης ο λαός». Όταν μιλάει, φέγγουνε τα σκούρα μπλε μάτια του. Τα φρύδια τα ανοιχτοκάστανα σχηματίζουν κορνίζα από πάνω. «Το είπε ο Αχιλλέας». Δεν ήμουνα μόνο εγώ. Όλα τα παιδιά της οργάνωσης, αγόρια και κορίτσια, προφέρανε αυτή τη φράση. «Το είπε ο Αχιλλέας!» Και τρέχαμε όπου μας έστελνε, σαν ν’ απλώναμε φτερά. Τα κορίτσια θα νομίζουν πως αυτό έχει γίνει πολλές φορές...

Αλλιώς τη φανταζόμουνα την πρώτη φορά. Άλλες φαντασίες και άλλα όνειρα, όνειρα για κοριτσάκια, που, πριν τους φωνάξει κάποιος στο πλυσταριό για να βγουν να γράψουν συνθήματα στους τοίχους, πηγαίνανε στο «Ρεξ», άμα το έργο ήταν κατάλληλο, τις Κυριακές το πρωί. Αλλιώς το φανταζόμουνα. Μπορεί και να ’φταιγε το ξεχαρβαλωμένο ντιβανάκι. Πετούσε μια σούστα και μου έπεφτε πάνω στη ραχοκοκαλιά. Αυτός ο πόνος είναι ο πιο δυνατός. Μυρίζει κλεισούρα και τυπογραφικό μελάνι. Ο Αχιλλέας φεύγει σχεδόν αμέσως μετά. Εκεί που πάει δεν σηκώνει ν’ αργήσει ούτε δευτερόλεπτο. Μπορεί να ’ναι και θάνατος. «Είσαι καλά;» Ίσως αυτό είπε πριν κλείσει την πόρτα, ίσως κάτι άλλο. Μου άγγιξε το μέτωπο, λες κι ήθελε να δει αν έχω πυρετό και μου έδωσε το αντρικό σακάκι να σκεπαστώ. Ζαρώνω και τυλίγομαι, έτσι ολόγυμνη που είμαι. Άχαρο, αγορίσιο κορμί. Δεν θέλω να το βλέπω. Πονάω παντού. Δεν μπορώ να κουνήσω. Πρέπει όμως να ντυθώ, γιατί όπου να ’ναι θα έρθουν τα παιδιά να πάρουν το υλικό. Πού να ξέρουν τα κορίτσια πως είναι η πρώτη φορά! Αν δεν ντρεπόμουνα, θα ρωτούσα τη Νίνα, το κορίτσι του Πάνου, αν ήτανε έτσι και με κείνη. Τρέμω ολόκληρη. Ας είχα ένα τσάι του βουνού, έστω και με χαρουπόμελο. Θέλω να πάω σπίτι. Η Λίζα μού βάζει κάθε βράδυ στο παγωμένο μου κρεβάτι ένα μπουκάλι με ζεστό νερό. Η πρώτη φορά! Ανάμνηση: Μια σούστα στη ραχοκοκαλιά.

Άλκη Ζέη

«Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα»

Ε ΜΟΡΤΟ ΤΖΙΟΥΖΕΠΕ ΣΤΑΛΙΝ

      Μάρτης μήνας. Όλη η Ρώμη έχει μπουμπουκιάσει. Η άνοιξη έφτασε νωρίς κι εγώ, όπως λέει ο Φράνκο, μοιάζω σαν ανοιξιάτικο κλαρί έτσι όπως είμαι ντυμένη. Η Λίζα μου έστειλε μία καταπράσινη μπλούζα και μία κλος φούστα με ψιλό καρουδάκι σε τόνους πράσινου που φτάνει ως τον αστράγαλο. 0 Ζαν-Πωλ ήθελε να πάω πρωί πρωί να τον βρω στο δωμάτιό του. Δεν είχε μάθημα όλη μέρα. «Θα 'ναι σαν να 'χουμε περάσει τη νύχτα μαζί, άμα σε δω τόσο νωρίς στο κρεβάτι μου.»

     Φοράω τα πράσινά μου ρούχα και τα πορτοκαλιά παπούτσια και βγαίνω στον δρόμο. Συλλογιέμαι τι όμορφα έτσι δροσερή να χωθώ στα ζεστά σκεπάσματα του Ζαν-Πωλ. Περιμένω στη στάση το τραμ. Απέναντι κάτι γράφουν σ' έναν τοίχο. Είναι μακριά και δεν μπορώ να διαβάσω. Θα ’ναι κανένα σύνθημα για απεργία. Γράφουν ήρεμα ήρεμα σαν να ζωγραφίζουν χωρίς φόβο να τους κυνηγήσουν, να τους πυροβολήσουν. Θυμάμαι τον Γρηγόρη, που τον σκότωσαν με το πινέλο στο χέρι. Έρχεται το τραμ και σβήνω τις θύμησες από το μυαλό μου. Ανεβαίνω στο βαγόνι και κοιτάζω από τα κατεβασμένα τζάμια τα ανθισμένα δέντρα.

     Ο Ζαν-Πωλ έχει αφήσει μισόγερτη την πόρτα του δωματίου του. Είναι στο κρεβάτι και κάνει τον κοιμισμένο. Γδύνομαι και τρυπώνω δίπλα του. Είχε δίκιο, ήτανε σαν να είχαμε περάσει τη νύχτα μαζί και ξεκούραστοι ξανασμίγαμε το πρωί. Δεν θέλω ν' ανοίξω τα μάτια. Νιώθω τόσο καλά! Εκείνος κάνει να σηκωθεί, τον κρατάω να μην κουνήσει.

     — Πάω να φτιάξω καφέ, ψιθυρίζει, και χαλαρώνω το σφίξιμο.

     Ανοίγω τα μάτια. Παίρνει τώρα τη διπλή καφετιέρα, την ακουμπάει στο ηλεκτρικό καμινέτο. Σε λίγο ακούω το γουργουρητό του καφέ που βράζει.

     — Θα σου φέρω τον καφέ στο κρεβάτι.

     Πετάω μεμιάς τα σκεπάσματα. Ποτέ δεν μ' άρεσε να παίρνω πρωινό στο κρεβάτι, νομίζω πως είμαι άρρωστη. Βρίσκω το μπουρνούζι του Ζαν-Πωλ και τυλίγομαι.

     — Σου πάει, λέει εκείνος και ετοιμάζει το δίσκο.

Σκαρφαλώνω στο παράθυρο να βγω στο ταρατσάκι, ν' ανασάνω ξανά την πρωινή ανοιξιάτικη δροσιά. Τεντώνομαι στον ήλιο. Απέναντι ακριβώς είναι ένας μακρόστενος τοίχος. Tι τους έπιασε σήμερα και γράφουν στους τοίχους. Κάτι τεράστια κόκκινα γράμματα. Ε ΜΟΡΤΟ... Ένα μικρό καμιόνι, σταματημένο μπροστά, μ' εμποδίζει να διαβάσω τη συνέχεια. Ποιος να πέθανε; Σίγουρα κανένα στέλεχος του ιταλικού κομμουνιστικού κόμματος. To καμιονάκι ξεκινάει, φεύγει. Ε ΜΟΡΤΟ ΤΖΙΟΥΖΕΠΕ ΣΤΑΛΙΝ.

     — Ζαν-Πωλ...

     Ο Ζαν-Πωλ τρομάζει με την κραυγή μου κι έρχεται προς το παράθυρο με την καφετιέρα στο χέρι.

     — Tι έπαθες;

     — Πέθανε ο Στάλιν, λέω ξέπνοα και του δείχνω τον απέναντι τοίχο.

     — Δεν ήτανε και τόσο γέρος. Έλα μέσα, θα κρυώσει ο καφές.

     Τον κοιτάζω σαν τρελή. Tι μου λέει; Δεν ήτανε τόσο γέρος! Δρασκελίζω το παράθυρο και μπαίνω στο δωμάτιο. Τρέμω ολόκληρη.

     — Πέθανε. ΠΕΘΑΝΕ 0 ΣΤΑΛΙΝ. To καταλαβαίνεις;

     To λέω με λυγμούς αυτή τη φορά. 0 Ζαν-Πωλ με κοιτάζει όλο απορία.





…





     Τώρα φωνάζω υστερικά: Πέθανε ο Στάλιν! Πέθανε ο Στάλιν! Ο Ζαν-Πωλ μου σφίγγει τους καρπούς των χεριών να ηρεμήσω. Πέφτω στο κρεβάτι και δαγκώνω το μαξιλάρι να μην ξεφωνίζω άλλο.

     — Δάφνη, ηρέμησε.

     To είπε επιτιμητικά. Γυρίζω και τον κοιτάζω. Πίνει τον καφέ του. Πίνει καφέ! Μπορεί και καταπίνει! Σε λίγο μπορεί να θελήσει να ζωγραφίσει ή να ξαναπλαγιάσει μαζί μου! Κρατάει το φλιτζάνι και το χέρι του δεν τρέμει. Τα δάχτυλά του είναι μακριά και λεπτά με ροζ παιδιάστικα νύχια. Πιάνουν το πινέλο και ζωγραφίζουν. Δεν το 'πιασαν όμως ποτέ ξυλιασμένα και πρησμένα από τις χιονίστρες να γράψουν στον τοίχο. Να γράψουν: ΣΤΑΛΙΝΓΚΡΑΝΤ. «Αν ήξερε ο Μουστάκιας τι τραβάμε», έλεγε το Κατινάκι πριν το εκτελέσουν. «Ξέρει ο Μουστάκιας τι κάνει» λέγαμε στην αρχή του πολέμου, όταν η Σοβιετική Ένωση υπέγραψε τη συνθήκη με τη Γερμανία του Χίτλερ. «Να δείτε που θα τους τη σκάσει, ο Μουστάκιας!». Κι εγώ που ονειρευόμουνα να τον δω με τα μάτια μου! «Ελπίζω να κάνεις Πρωτομαγιά στην Κόκκινη Πλατεία και να TON δεις», μου έγραφε η Μαρί-Τερέζ από το Παρίσι. Τώρα, τι θα γίνουμε χωρίς ΑΥΤΟΝ; Tι θα γίνει ο τόπος του; Tι θα γίνει ο κόσμος όλος;

Άλκη Ζέη

"Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα"